ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਾਵਿ.........ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ

? ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਚਾਨਣ
ਪੂਰਾ ਚੰਨ
ਹੈ ਵੀ
ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਰਾਤਾਂ ਕੋਲ

ਪੂਰੀ ਰਾਤ
ਹੈ ਵੀ
ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੋਲ


? ਸ਼ੁਹਰਤ
ਪਿਆਸ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ
ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਦਾ
ਛੱਪੜ ਦਾ

ਪਾਣੀ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ
ਪੀਣ ਵਾਲਾ
ਰਾਜਾ ਕਿ ਫ਼ਕੀਰ

? ਸਿਜਦਾ
ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ
ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ
ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਟੇਕਦਾ

ਟਾਹਣੀ ਤੇ
ਖਿੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਲਾਮ ਆਖਦਾ ਹਾਂ

? ਜਗਤ ਲੀਲ੍ਹਾ
ਕੋਈ
ਚਾਂਬਲ ਚਾਂਬਲ ਕੇ
ਖਰਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿੰਦਗੀ
ਕੋਈ
ਸੰਭਲ ਸੰਭਲ ਕੇ
ਮੌਤੋਂ ਸੰਭਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

? ਕਰਮ-ਧਰਮ
ਤੇਰਾ ਕਰਮ
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ
ਤਬਸਰੇ ਕਰਨੇ

ਮੇਰਾ ਧਰਮ
ਸਮੁੰਦਰ ‘ਚ ਡੁੱਬਕੇ
ਮੋਤੀ ਲੱਭਣੇ

ਤੂੰ ਪਿੰਜਰਾ ਖੋਲ......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ

ਤੂੰ ਪਿੰਜਰਾ ਖੋਲ ਦੇ ਤੇ ਇਸ ਪਰਿੰਦੇ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇ ਦੇ
ਇਹ ਉਡਣਾ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੈ, ਇਸਨੂੰ ਅੰਬਰ ਮੋਕਲਾ ਦੇ ਦੇ

ਤੇਰੇ ਇਸ ਸਹਿਰ ਦੀ ਸੀਸਾਗਰੀ ਤੋਂ ਸਹਿਮਿਆ ਫਿਰਦੈ
ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਬਰ ਦਾ ਭੱਥਰ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਦੇ


ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਨ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿਆਸਾ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਸਾਗਰ ਪੀ ਸਕਾਂ ਮੈਨੂੰ, ਬਦਨ ਦੀ ਕਰਬਲਾ ਦੇ ਦੇ

ਤੂੰ ਐਨਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈਂ ਕਿ ਇਕ ਖੋਖਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦੈ
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੱਚ ਤੱਕਣਾ ਏਂ, ਜਰਾ ਕੁਝ ਧੁੰਦਲਕਾ ਦੇ ਦੇ

ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਅਗਨ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨਾ
ਅਗਰ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਾ ਸਹੀ, ਆਪਣਾ ਪਤਾ ਦੇ ਦੇ

ਮੈਂ ਪਿੱਪਲ ਨੂੰ ਮਸਾਂ ਕੈਕਟਸ ਦੀ ਕਰਨੀ ਪਿਉਂਦ ਸਿੱਖੀ ਹੈ
ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀਪਣ ਦਾ ਹੱਕ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਰਾ ਦੇ ਦੇ

ਮੇਰੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਰਾਖ ‘ਚੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣਾ ਹੈ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਛੋਹ ਦੀ, ਕੁਕਨੂਸ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਦੇ

ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ……… ਗੀਤ / ਰਾਕੇਸ਼ ਵਰਮਾ

ਦਿਨ ਲੋਹੜੀ ਵਾਲਾ ਆਇਆ ਨੀ, ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੂਣ ਸਵਾਇਆ ਨੀ,
ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਮੈਂ ਜੰਮ ਪਈ ਆਂ, ਤੂੰ ਕਾਹਤੋਂ ਮੂੰਹ ਲਟਕਾਇਆ ਨੀ,
ਜਿਵੇਂ ਵੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਵੀ ਕਰ ਲੈ ਚਾਅ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!


ਮੈਨੂੰ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਤੂੰ ਛੱਤੀ ਟੈਸਟ ਕਰਾਏ ਸੀ,
ਕਈ ਦਰਾਂ ਤੇ ਮੱਥੇ ਟੇਕੇ ਸੀ, ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਕਈ ਲਵਾਏ ਸੀ,
ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਐ, ਤੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!

ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਜੰਮਣ ਤੇ, ਦਾਦੀ ਤੋਂ ਝਿੜਕਾਂ ਖਾਂ ਰਹੀ ਐ,
ਭੂਆ-ਚਾਚੀ ਦੇ ਤਾਅਨੇ ਸੁਣ, ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਘਬਰਾ ਰਹੀ ਐ,
ਉਹ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੇ, ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!

ਭੂਆ ਨੂੰ ਫੁੱਫੜ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਹੀਓ ਤਾਂ ਪੇਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਐ,
ਚਾਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੈਲੀ ਨੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਲਪਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਐ,
ਕੀ ਕਰਨਾ ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ, ਪੁੱਛ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!

ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਐ ਇਸ ਜੱਗ ਤੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਸੋਚੇਂ ਮੈਥੋਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ,
ਕੀ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਆ ਮੈਂ ਲੈਣੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ੳੁੱਤੇ ਖਲੋਣਾ ਨਹੀਂ ?
ਤੂੰ ਫਿਕਰ ਨਾ ਭੋਰਾ ਕਰ ਅੰਮੀਏ, ਦੇਊਂ ਕੁੱਲ ਦਾ ਨਾ ਰੁਸ਼ਨਾ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!

ਮੈਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਧੀਆਂ ਨੇ, ਇਸ ਜੱਗ ਤੇ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਐ,
ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਝੋਲ ਪਏ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ, ਕਰ ਉਹਨਾਂ ਵੀ ਦਿਖਲਾਇਆ ਐ,
ਅੱਜ ਅੰਬਰ, ਧਰਤੀ, ਚੰਨ, ਤਾਰੇ, ਗੁਣ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗਾ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!

ਆਏ ਗਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਣੇ ਨੀ, ਪਾ ਬੋਝੇ ਰਿਉੜੀਆਂ-ਦਾਣੇ ਨੀ,
ਕੋਈ ਝੁੰਡਾ ਗੀਠੇ ਧਰ ਲੈ ਨੀ, ਕੁੱਝ ਲੱਕੜਾਂ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲੈ ਨੀ,
ਅੱਜ ਸਾੜ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਸਮਾ ਨੂੰ, ਤੂੰ ਰੀਤ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚਲਾ ਮਾਏ,
ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਪਾ ਮਾਏ..!!

ਪੈੜਾਂ ’ਤੇ ਕੀ ਤੁਰਨਾ......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ (ਡਾ।)

ਪੈੜਾਂ ਤੇ ਕੀ ਤੁਰਨਾ
ਹਿੱਕ ਦੀ ਚੀਕ ’ਤੇ ਤੁਰੀਏ
ਜਿਹੜੀ ਆਸ ਬਲ ਰਹੇ ਬਿਰਖ
ਓਸ ਉਡੀਕ ’ਤੇ ਤੁਰੀਏ


ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਮ ਰਹੇਗੀ ਸਦਾ
ਇਕ ਪੈਗਾਮ ਜੇਹਾ ਬਣਕੇ
ਓਸੇ ਉਮੀਦ ਦੇ ਸਦਕੇ
ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੀਕ ’ਤੇ ਤੁਰੀਏ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਬੰਸਰੀ ਨੀਲੀ
ਸੀਨੇ ਚ ਛੇਕ ਨੇ ਮੇਰੇ
ਹੋਂਟਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਚੋਂ ਜੋ ਜਨਮੇ
ਚੱਲ ਉਸ ਚੀਕ ’ਤੇ ਤੁਰੀਏ

ਜੋ ਮਾਂ ਦਰ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ
ਤੋਰ ਕੇ ਪੁੱਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਨੂੰ
ਆ ਪਲ ਦੋ ਪਲ
ਓਹਦੀ ਵੱਟੀ ਕਸੀਸ ’ਤੇ ਤੁਰੀਏ

ਤੁਰਨਾ ਕੀ ਰਾਹਾਂ ਤੇ
ਤੇ ਉਡਣਾਂ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੇ
ਪੱਬ ਰੱਖ ਹਿੱਕ ਤੇ ਦੋਨੋਂ
ਪੌਣ ਸ਼ਰੀਕ ’ਤੇ ਤੁਰੀਏ

ਜਜੀਰਾ ਹਾਂ ਚੁਫੇਰੇ ਕੈਦ ਹੈ......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਜਸਵਿੰਦਰ

ਜਜੀਰਾ ਹਾਂ ਚੁਫੇਰੇ ਕੈਦ ਹੈ ਬਿਫਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ
ਚਲੋ ਕੋਈ ਤਾਂ ਖਿੜਕੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲੀ, ਹੈ ਅੰਬਰ ਦੀ

ਮੇਰੇ ਮਾਸੂਮ ਜਜ਼ਬੇ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਇਸ ਅੰਦਰ ਚਿਣੇ ਜਾਂਦੇ
ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ‘ਚ ਨਿੱਤ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉਸਰਦੀ


ਜ਼ਹਿਨ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿਚ ਦੇਰ ਤੋਂ ਜੋ ਫੜਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਜਗਾਉਂਦੀ ਰਾਤ ਭਰ ਮੈਨੂੰ ਗੁਟਰਗੂੰ ਉਸ ਕਬੂਤਰ ਦੀ

ਘਰੋਂ ਤਾਂ ਤੁਰ ਪਿਆ ਸਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪੈਗੰਬਰ
ਲਿਆਉਂਦੀ ਮੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਜੇ ਆਵਾਜ਼ ਝਾਂਜਰ ਦੀ

ਘਟਾਵਾਂ ਕਾਲੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਚਿਤਰੇ
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆਸ ਕਿਥੋਂ ਤੀਕ ਫੈਲੀ ਹੈ ਮੁਸਵਰ ਦੀ

ਬਰੂਹਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਫਿਕਰ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਨੇ
ਜਦੋਂ ਗਮਲੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੱਤੀ ਹੈ ਪੁੰਗਰਦੀ

ਘਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਇਹ ਗਲੀਆਂ ‘ਚ ਫਿਰ ਕੇ ਨਸ਼ਰ ਕਰ ਦੇਵੇ
ਹਵਾ ਜਾਸੂਸ ਹੈ ਕਿਹੜੀ ਖਬਰ ਰੱਖਦੀ ਘਰ ਘਰ ਦੀ

ਦਫ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਆ ਬਹਿੰਦੈ
ਅਜੇ ਸੱਥਾਂ ‘ਚ ਲਗਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਸ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਦੀ

ਜੇ ਤਿਤਲੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਮਰ ਗਈ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ

ਜੇ ਤਿਤਲੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ
ਕੁੜੱਤਣ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਭਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰੰਜ ਦੇ ਅੰਗਿਆਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦੱਬਕੇ ਆਇਆਂ
ਹਵਾ ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਾ ਕਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ


ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਹਰ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਰੋਨਾ ਏਂ
ਇਵੇਂ ਜੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਸਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਖੰਜਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤੇਰੀ ਜੋ ਆਦਤ ਹੈ
ਮੇਰਾ ਜੇ ਦਿਲ ਹੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਉਤੇ ਕਿਸ ਤਰ ਸੌਨੈਂ
ਜੇ ਕੱਲ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਤੇਰੀ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਆਊਂ
ਪਰੰਤੂ ਦਰਦ ਅੱਖੀਂ ਤਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਬਦਲਦੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅਹਿਸਾਸ, ਮੌਸਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ
ਜੇ ਬਲ ਪਈ ਚਾਨਣੀ, ਧੁੱਪ ਠਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਜਿੰਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਕਰਾਏ ਛੇਕ ਸੀਨੇ ਵਿਚ
ਉਹ ਵੰਝਲੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਜਰ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਹਿਣਾ

ਦੋਹੇ.........ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ

ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਦਰਵੇਸੀਆਂ ਅੰਦਰ ਕੂੜ ਫਰੇਬ
ਅੱਖਰ ਇੱਕ ਨਾ ਬੁੱਝਿਆ ਸੰਘਾ ਪਾੜੇ ਕਤੇਬ

ਤਨ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਗਾਹ ਲਿਆ ਮਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਵਾਟ
ਔਝੜ ਰਾਹੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਤਾਂ ਸੁਰਤੀ ਰਹੇ ਉਚਾਟ


ਕੁਝ ਧੁੰਦਲੇ ਕੁਝ ਲਰਜ਼ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਜਾਗ ਪਏ
ਜਗਮਤਾ ਪੈੜਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ

ਤਨ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੋ ਗਏ, ਪਰਛਾਵੇਂ ਤਨ ਮਾਸ
ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨ ਅਣਸੁਣੀ, ਕੌਣ ਦਵੇ ਧਰਵਾਸ

ਪੀ ਲਏ ਫੁੱਲ ਸੁਹੀਦੀਆਂ ਇਹ ਕੀ ਹੋਈ ਰੀਤ
ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸਸਤੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰੀਤ

ਨਿਸਫਲ ਤਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਜੇ ਮਨ ਤਪੇ ਅੰਗਾਰ
ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜੀਏ ਤਨ ਮਨ ਦੇਵੇ ਠਾਰ

ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਿਆਸ ਜਿਉਂ ਪਰਾ ਵਿਚ ਪਰਵਾਜ਼
ਇਉਂ ਸਰਗਮ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਰ ਸਾਜ਼

ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਫਰੀਦ
ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤ ਵੱਸਦੀ ਕਰ ਨਿੱਤ ਉਸਦੀ ਦੀਦ

ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਰਾਮ ਸਿੰਘ

ਹੁਣ ਤਾਂ ਏਨਾ ਕੁ ਹੀ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ
ਕਿਤੋਂ ਚੁਗੀਦਾ ਹੈ ਚੋਗਾ ਤੇ ਕਿਤੇ ਖਿਲਾਰੀਦਾ

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੋਚ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿ ਸੂਲੀਆਂ ਭੰਨਦੀ ਏਂ
ਬਸ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦਾ


ਜਿੰਦਗੀ ਜੋੜ ਤੇ ਮਨਫੀ ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝੀ
ਨਾ ਹੀ ਵਸਲ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਹੈ ਨਾ ਬੇਕਰਾਰੀ ਦਾ

ਖੌਰੇ ਮੌਲਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕੀ ਸੀ
ਰੂਹ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਤੇ ਦਿਲ ਸਿ਼ਕਾਰੀ ਦਾ

ਦਿਖਾ ਬੈਠਾ ਮੈਂ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਜਗਵਿੰਦਰ ਯੋਧਾ (ਪ੍ਰੋ.)

ਦਿਖਾ ਬੈਠਾ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਰਜੂ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਡੰਗੀ
ਮੇਰੇ ਗਲ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਕੇ ਰਾਤ ਭਰ ਰੋਈ ਹੈ ਸਾਰੰਗੀ

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਵੇ ਪੱਤੇ ਉਸਦੀ ਭੇਟਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ
ਉਨ੍ਹੇ, ਧੁੱਪੇ ਖਲੋ ਕੇ ਛਾਂ ਮੇਰੀ ਦੋ ਪਲ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ


ਸਿਥਲ ਖੰਭਾਂ ‘ਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤਿਲਮਿਲਾਈ ਉੱਡਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼
ਮੇਰੇ ਪਿੰਜਰੇ ‘ਚ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿਉਂ ਟੰਗੀ

ਸਿਆਹ ਨੇਰ੍ਹੇ ਮਿਲੇ ਹਰ ਮੋੜ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ‘ਚ
ਅਸੀਂ ਖਾਬਾਂ ‘ਚ ਚਿਤਰ ਕੇ ਤੁਰੇ ਸਾਂ ਪੀਂਘ ਸਤਰੰਗੀ

ਤੂੰ ਲੱਭਦੀ ਰਹੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਬਸਰਾ ਕਰਨੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਨੰਗੀ

ਮੇਰੇ ਸਾਹੇ ਖਲਾਵਾਂ, ਘਾਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਦੀ ਹੋਈ
ਅਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਰਪਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਮੇਰੀ ਅਰਧੰਗੀ

ਨਜ਼ਮਾਂ..........ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਸੁਸ਼ੀਲ ਰਹੇਜਾ

ਮੁੱਲ

ਮੈਨੂੰ ਖਰੀਦਣਾ ਏਂ
ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਦੇਖ
ਮੈਂ ਮੁਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ


***
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ

ਬੇਟਾ
ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏਂ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਲਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ
ਰਬੜ ਨਾਲ ਢਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

***
ਸ਼ਹੀਦ

ਮੈਂ
ਕੱਚੇ ਘਰ ਦੀ
ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਲਈ
ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿੱਕ ਤੇ
ਤਿਆਗ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਏ
ਸ਼ਹੀਦ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ

***
ਮਾਂ

ਇੱਕ ਹਾਕ ਮਾਰ
ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਭੱਜੀ ਆਵੇਗੀ
ਮਾਂ
ਰੱਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਏ

ਨਜ਼ਮਾਂ..........ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਤਾਰਕ ਗੁੱਜਰ

ਧਰਮ

ਅਸੀਂ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ
ਤੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਸਲੋਕ
ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਨਾ ਵੰਡਿਆ
ਸਾਨੂੰ ਕਾਫ਼ਰ ਆਖਣ ਲੋਕ


***

1947

ਸਦੀਆਂ ਲੰਮੇ ਪੈਂਡੇ ਸਨ
ਸੂਲਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਸਨ
ਥੱਕੇ ਹਾਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ
ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਸ ਦੇ ਦੀਵੇ ਲੈ ਕੇ
ਉਮਰਾਂ ਤੀਕਰ ਚਲਦੇ ਰਹੇ
ਅੰਨੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚ
ਜਿੰਦੜੀ ਅੱਖ ਦਾ ਅੱਥਰੂ ਬਣ ਗਈ
ਝੱਲੇ ਫਿਰ ਵੀ ਹੱਸਦੇ ਰਹੇ

ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ........... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ

ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ ਮੱਥੇ ਵਿਚਲੀ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠਾਰ ਦਿਆਂ
ਆਪਣੇ ਵਿਚਲਾ ਅੱਥਰਾ ਘੋੜਾ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿਆਂ

ਸਰਦੀ ਰੁੱਤੇ ਸੇਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜੇਠ ਹਾੜ ਨੂੰ ਤਪਦਾ ਹੈ
ਰੋਜ਼ ਸੋਚਨਾ ਏਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਰਕਾਰ ਦਿਆਂ


ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਨਾ ਐਵੇਂ ਨਵੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਵਾਹ ਦੇਵੇ
ਪੁੱਤਰ ਕੋਲੋਂ ਕਾਪੀ ਖੋਹ ਕੇ ਰੱਦੀ ‘ਚ ਅਖਬਾਰ ਦਿਆਂ

ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੇ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ
ਇਕ ਕੱਲਾ ਕਿਧਰ-ਕਿਧਰ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਾਰ ਦਿਆਂ

ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ‘ਚ ਟੁੱਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੇ ਸੁਪਨੇ ਸਭ
ਫਿਰ ਵੀ ਪੱਥਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਮੈਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਆਂ

ਤਲਖ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕੋਲ ਗਵਾਹ ਨੇ, ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹਾਂ
ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ ਏਦਾਂ ਤਣ ਕੇ ਬਾਕੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿਆਂ

ਨਾ ਖ਼ਤ ਆਵੇ ਨਾ ਖ਼ਤ ਜਜਵੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਂਝ ਅਜੇ ਬਾਕੀ
ਕੇਹੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ਼ ਜਕੜਿਆ ਸੱਜਣਾਂ ਹੱਦੋਂ ਪਾਰ ਦਿਆਂ

ਨੈਣ ਨਦੀ ਵੀ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ

ਨੈਣ ਨਦੀ ਵੀ, ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਵੀ ਸਭ ਗੰਧਲੇ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ
ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਕ ਦਿਨ ਜੰਗਲ ਦਾ ਖਾਲੀਪਣ ਭਰ ਦੇਵਾਂਗੇ

ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਦੀ ਜੋਤ ਲਵਾਂਗੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ
ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਤੇਰੇ ਟੇਬਲ ‘ਤੇ ਧਰ ਦੇਵਾਂਗੇ


ਛੱਡ ਕੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਆ ਉਲਝਣਗੇ ਕਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ
ਚੌੜ ਚੜੀਤੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਏਦਾਂ ਦੇ ਡਰ ਦੇਵਾਂਗੇ

ਨਾ ਮਗਰਾਂ ਘੜਿਆਲਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਡੁਬੋਣ ਦਾ
ਕੁਸ਼ਲ ਤੈਰਾਕਾਂ ਨੂੰ ਏਦਾਂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਸਰਵਰ ਦੇਵਾਂਗੇ

ਅਸਾਂ ਜਿਹਾ ਘਰ ਫੂਕ ਸੁਦਾਗਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ
ਬੇਹੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਥਰ ਦੇਵਾਂਗੇ

ਜਪ-ਤਪ ਤੇ ਰੀਝਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੇ ਭੋਲੇ ਨਾਥ ਅਸੀਂ
ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡਾ ਕਾਸਾ ਭਰਦੇ, ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵਾਂਗੇ

ਮੈਂ ਐਸੇ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ੇ ਨੇ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ

ਮੈਂ ਐਸੇ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ੇ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ
ਕਿਤੇ ਵੀ ਬੈਠਕੇ ਦਮ ਲੈਣ ਜੋਗੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ

ਬਿਗਾਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਹੈ ਸਾਰੀ
ਬਿਠਾ ਕੇ ਗੋਦ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦੀ ਪਰ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ


ਲਿਹਾਜੀ ਆਖਦੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਤੇ
ਮੈਂ ਤਖ਼ਤੀ ਤਾਂ ਲਵਾਈ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੇ ਨਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ

ਸੁਰਾਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਦੀ, ਛੋਟਾ ਕਹੇ ਘਰ ਨੂੰ
ਤੇ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ

ਮੁਸਾਫਿਰ ਫਿਰ ਮੰਜਿਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਣ ਮਨਤਲ ਨੂੰ
ਮਨਾ ਵਿਚ ਧੁੱਪ ਹੈ ਪੱਸਰੀ, ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਣੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਿਆਰ ਬਰਸਣਗੇ
ਨਗਰ ਅੰਦਰ ਘਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ

ਕਾਹਤੋਂ ਝੁਕਾਵੇ ਨਜਰਾਂ .......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ

ਕਾਹਤੋਂ ਝੁਕਾਵੇ ਨਜਰਾਂ ਕਿਉਂ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋਵੇ
ਉਹ ਤੀਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸੀਨੇ ਦੇ ਪਾਰ ਹੋਵੇ

ਜੀਹਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੇ ਦਾਮਨ ਮੇਰਾ ਤਾਰ ਤਾਰ ਕੀਤਾ
ਕਿਉਂ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੀ ਹਰ ਇਕ ਬਹਾਰ ਹੋਵੇ


ਨਜਰਾਂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਦਲਿਆ ਸੀ ਰਸਤਾ
ਹਰ ਮੋੜ ਤੇ ਉਸਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਹੋਵੇ

ਕੋਈ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਵਿਛ ਜਾਏ ਪਿਆਸ ਬਣਕੇ
ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਦ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋਵੇ

ਉੱਠਾਂ ਮੈਂ ਚਿਣਗ ਭਾਲਾਂ ਕੋਈ ਚਿਰਾਗ ਬਾਲਾਂ
ਖ਼ਬਰੇ ਹਵਾ ਦਾ ਝੋਂਕਾ ਕੋਈ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋਵੇ

ਆਵੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ, ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ
ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਇਹ ਅੰਧਕਾਰ ਹੋਵੇ

ਨਦੀਆਂ ਉਤਾਰ ਲਈਆਂ ਉਹਨੇ ਕੈਨਵਸ ਤੇ ਬੜੀਆਂ
ਪਰ ਹਾਏ, ਪਿਆਸ ਦੀ ਨਾ ਸੂਰਤ ਉਤਾਰ ਹੋਵੇ

ਤੇਰਾ ਸੁਪਨਾ.......... ਗੀਤ / ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ

ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਤੇਰਾ ਇੰਝ ਆਉਂਦਾ ਏ
ਕੋਈ ਹੰਸ ਜਿਉਂ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵੇਲੇ
ਪਿਆ ਸਰਵਰ ਵਿਚ ਨਹਾਉਂਦਾ ਏ
ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਤੇਰਾ ਇੰਝ ਆਉਂਦਾ ਏ..........


ਮੈਂ ਤੱਕਦਾ ਵਾਂ ਚੰਨ ਚੌਥੇ ਦਾ
ਤੇਰੇ ਨਗਰ ‘ਚੋਂ ਨਿਵ-ਨਿਵ ਲੰਘਦਾ ਏ
ਕਰ ਝੋਲੀ ਤੇਰੇ ਦਰ ਉਤੋਂ
ਇਕ ਲੱਪ ਸੁਹੱਪਣ ਮੰਗਦਾ ਏ
ਇਕ ਲੱਪ ਨੂੰ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਅਪਣੇ
ਫਿਰ ਪੁੰਨਿਆ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦਾ
ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਤੇਰਾ ਇੰਝ ਆਉਂਦਾ ਏ..........

ਪੁਰ-ਹਵਾ ਇਹ ਆਥਣ ਉੱਗਣ ਦੀ
ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸੁੱਚੜਾ ਗਾਉਂਦੀ ਏ
ਇਕ ਖੁਸ਼ਬੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ
ਮੈਨੂੰ ਕਣ-ਕਣ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਏ
ਇਸ ਵਕਤ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਨਤਮਸਤਕ
ਮੈਥੋਂ ਗੀਤ ਜੋ ਨਵੇਂ ਲਿਖਾਉਂਦਾ ਏ
ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਤੇਰਾ ਇੰਝ ਆਉਂਦਾ ਏ..........

ਰੁੱਤ ਹਰਮਲ ਤੋਂ ਰੁੱਤ ਪਤਝੜ ਤੱਕ
ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਵੇਂ ਪਿਆ ਰੁਕਿਆ ਹਾਂ
ਜਿਸ ਥਾਵੇਂ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਸਮੇਂ
ਮੈਂ ਪ੍ਰਥਮ ਵਾਰ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸਾਂ
ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ, ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਚੁੱਕ-ਚੁੱਕ ਕੇ
ਕੋਈ ਝੋਲ ਮੇਰੀ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਾ ਏ
ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਤੇਰਾ ਇੰਝ ਆਉਂਦਾ ਏ..........

ਸਭ ਸਾਗਰ ਸਿਆਹੀ ਹੋ ਜਾਵਣ
ਜੇ ਗੀਤ ਲਿਖਾਂ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਦਾ
ਕੁਝ ਸਰਵਰ ਕਲਮਾਂ ਘੜ ਦੇਵਣ
ਜੇ ਜਿ਼ਕਰ ਕਰਾਂ ਤੇਰੀ ਸੀਰਤ ਦਾ
ਨਾ ਗੀਤ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ
ਡਰ ਏਹੋ ਰੋਜ਼ ਸਤਾਉਂਦਾ ਏ
ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਤੇਰਾ ਇੰਝ ਆਉਂਦਾ ਏ..........

ਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ.......... ਗੀਤ / ਰਣਜੀਤ ਕਿੰਗਰਾ

ਰੱਬ ਤੋਂ ਉਚਾ ਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ
ਕਦੇ ਨਾ ਲਹਿੰਦਾ ਮਾਂ ਦਾ ਕਰਜਾ
ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਨਿੱਘ ਹੁੰਦਾ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਦਾ
ਕਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦਾ ਮਾਵਾਂ ਦਾ..........


ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ
ਤੱਤੀ ਵਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ
ਮਾਂ ਮੈਂ ਚੁੰਮਦਾ ਰੇਤਾ ਤੇਰੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ..........

ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੀ
ਜੱਗ ਦੀ ਭੈੜੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਡਰਦੀ
ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਪੈ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ..........

ਓਏ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕੋ ਸੋਚੋ
ਮਾਂ ਪੂਜੋ ਉਹਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਲੋਚੋ
ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਸਾਹਵਾਂ ਦਾ..........

ਮਾਂ ਮਰਜੇ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ
ਅਰਥੀ ਮੋਢਾ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ
ਬੇੜੀ ਬਾਝੋਂ ਕਾਹਦਾ ਜ਼ੋਰ ਮਲਾਹਵਾਂ ਦਾ..........

ਪਿੰਡ ਚਕਰ ਜਦ ਕਿੰਗਰਾ ਆਵੇ
ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਵੇ
ਵਰ੍ਹਦਾ ਦੇਖੋ ਛਮ-ਛਮ ਮੀਂਹ ਦੁਆਵਾਂ ਦਾ..........

ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਦਾ ਅਭਿਮੰਨਿਯੂ.......... ਲੇਖ / ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ‘ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ’

‘ਮਾਂ ਪੁਰ ਧੀ ਪਿਤਾ ਪੁਰ ਘੋੜਾ,ਬਹੁਤਾ ਨਹੀ ਆਂ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ’ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀ ਪੁੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਕੋਈ ਅਮਲ ਨਹੀ। ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲੋ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਟਰਾਲੀ ਲੈਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਕਹਿੰਦਾ।

‘ਖੜਾ ਹੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਹੀ ਕਰੀਦਾ’
‘ਕਿਓ’?
‘ਇਵੇ ਕਰਨ ਤੇ ਔਲਾਦ ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਹੈ’
‘ਪਸਾਬ ਮੈ ਐਥੈ ਕਰਦਾਂ ਲਾਦ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ’?
‘ਚੱਲ ਘਰੇ ਚੱਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਟਰਾਲੀ ਦੇ’ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਮੂਰਖ ਨਾਲ ਕੀ ਮੱਥਾ ਮਾਰਨਾਂ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਘਰੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਦੋ ਘਰ ਆ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ੳਸਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਤਜਰਬਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਚੋਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋ ਉਹ 18 ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਟੈਸਟ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ‘ਲਓ ਵਈ ਆਪਾਂ ਨਾਲਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨੀਆਂ, ਤੁਸੀ ਸਾਰੇ ਆਵਦੇ ਆਵਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਕਿ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਤਾਂਬਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰ ਸਕੀਏ’। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸੇ। ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਫਿੱਟ ਬੈਠਾ, ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਪੌੜੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਲਾ ਕੇ ਕੰਧ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਅੰਰਦਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ। ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਚੋਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਜੋ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ‘ਦੋ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਨਾਲ ਕੰਧ ਤੇ ਚੜ ਕੇ ਉਹ ਹੀ ਪੌੜੀ ਹੀ ਅੰਦਰ ਲਾਕੇ ਬੜੀ ਆਸਾਂਨੀ ਨਾਲ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।’ ਇਹ ਸਕੀਮ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਈ। ਦੇਖੋ ਉਸਦਾ ਪਿਓ ਚੋਰ ਸੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਚੋਰ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਉਸਨੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਚੋਰ ਬਾਪ ਦਾ ਅਸਰ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਹੋਇਆ।
ਇਸੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਕਥਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਕੋਲੋ ਪੁੱਛਿਆ-
‘ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਦੋ ਛਕਾਉਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?’ਤਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ-
‘ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋ 20 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ’ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਉਹ ਬੰਦਾ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ-
‘ਕਣਕ ਖੇਤ ਕੁੜੀ ਪੇਟ ਆਜਾ ਜੁਆਈਆ ਮੰਡੇ ਖਾਲੈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀ ਕੀਤੀ ਹੈ’ ਬੱਚਾ ਜੰਮਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਵੇ?’
‘ਤਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਮੀ ਤੇ ਔਰਤ ਦੋਨੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।’
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਭਿਮੰਨਿਯੂ ਨੂੰ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਂਨਾਂ ਦਾ ਸੀਨ ਘੁੰਮਣਾਂ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਵੀ ਐਸੈ ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਥੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਬਾਜੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਘਰਦਿਆ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਤੇ ਚੜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮਹਾਂਰਥੀ ਸਨ- ਦ੍ਰੋਣ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ, ਦੁਸ਼ਾਸ਼ਨ, ਅਸ਼ਵਥਾਂਮਾਂ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਯ ਅਤੇ ਜੈਦਰਥ। ਅੱਜ ਦੇ ਮਹਾਂਰਥੀ ਹਨ- ਲੀਡਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਜੂਏ ਦੇ ਅੱਡੇ, ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਅਫੀਮ, ਡੋਡੇ, ਹੀਰੋਅਨ, ਸਮੈਕ ਤੇ ਫੈਨਸੀ ਦੇ ਸਮੱਗਲਰ, ਦੇਹ ਵਪਾਰੀ, ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮਾਂ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਯ ਨੇ ਪਾਂਡੂੰਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰਵਿਊ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜੇ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਅਰਜਨ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਭੇਤ ਕੋਈ ਨਹੀ ਸੀ ਜਾਣਦਾ। ਸਕੀਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੌਰਵ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਚੱਕਰਵਿਊ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹੱਲਚੱਲ ਮੱਚ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਚੱਕਰਵਿਊ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋ ਸਿਆਣਾਂ ਸੀ ਉਸਨੇ ਅਭਿਮੰਨਿਯੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ-
‘ਬੇਟੇ ਮੈਨੂੰ ਐਨਾ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚੱਕਰਵਿਊ ਤੋੜਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਕਤ ਸਾਡੀ ਇੱਜਤ ਬਚਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਸਤੇ ਅਭਿਮੰਨਿਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ-
‘ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਤੋਂ ਚੱਕਰਵਿਊ ਦੇ ਛੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋੜਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੈ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਚੱਕਰਵਿਊ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋੜਨ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਊਂਗਾ ਪਰ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਤੁਹਾਂਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।’
‘ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨਾਂ ਕਰ ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦੇਵਾਂਗੇ’ ਭੀਮਸੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਅਭਿਮੰਨਿਯੁੂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ-
‘ਜਦੋ ਮੈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨੀਦ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵਕਤ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨੇ ਚੱਕਰਵਿਯੂ ਦੇ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜੇ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭੇਤ ਨਹੀ ਜਾਣ ਸਕਿਆ।’ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅਭਿਮੰਨਿਯੂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਬਣਿਆ। ਪਰ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਹਰ ਨਾਂ ਕੱਢ ਸਕਿਆ ਤੇ ਉਹ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਆਓ ਹੁਣ ਆਪਾਂ ਜ਼ਰਾ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਅੱਜ ਦੇ ਅਭਿਮੰਨਿਊ ਬਾਰੇ-
ਮਾਂ ਦੀ ਗਰਭ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਅਫੀੰਮ, ਡੋਡੇ, ਭੁੱਕੀ, ਹੀਰੋਅਨ, ਸਮੈਕ, ਫੈਨਸੀ, ਬੀੜੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ, ਛਲ ਕਪਟ, ਚੁਗਲੀ, ਚੋਰੀ ਤੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਲਤ ਕੰਮ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਗਰਭਵਤੀ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ-ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਗੰਦੇ ਸੀਨ, ਸਨਸਨੀ, ਵਾਰਦਾਤ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ, ਗੰਦੇ ਕਹਾਣੀ ਕਿੱਸੇ, ਅਸ਼ਲੀਲ ਗਾਣੇ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਚੁਗਲੀਆਂ, ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਈ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ. ਡੀ. ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਧਨੰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਂਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਕਨਿਕ ਤੇ ਜਾਣਾਂ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਪਵੇਗਾ ਹੀ!
ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਅੰਨੇ ਹਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ (ਜੋ ਅੰਨਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਜਾ ਸੀ) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ । ਜੋ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ੳਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ । ਉਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। 1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ ਪਰ ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ। ਸਾਰੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹਨ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਜਦੋ ਦ੍ਰੋਪਤੀ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋ ਨਹੀ ਰੋਕਿਆ) ਜਦੋਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਕੋਈ ਨਸਿ਼ਆਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ। ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਵਤ ਬਾਰੇ ਨਹੀ ਮੂੰਹ ਖੋਲ ਰਿਹਾ। ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਕੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੁੱਲੇ ਆਮ ਨਸ਼ੇ ਵਿਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਾਂ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੀ! ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਅਸੀ ਸਭ ਕੁੱਛ ਦੇਖਕੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹਾਂ, ਮੋਨ ਧਾਰੀ ਬੈਠੈ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰਕੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਲਾਡਲੇ ਅਭਿਮੰਨਿਯੂ ਨੂੰ ਚੱਕਰਵਿਊ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਫਸਾ ਰਹੇ ?

ਧੰਨਭਾਗ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਹਰਮਿੰਦਰ ਬਣਵੈਤ

ਧੰਨਭਾਗ ਫਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ
ਧੰਨਭਾਗ ਧੜਕਨ ਚਲਦੀ ਹੈ ।

ਧੰਨਭਾਗ ਜੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਚ
ਸੋਚ ਸੁਚੱਜੀ ਆ ਰਲਦੀ ਹੈ ।


ਦਿਸਹੱਦੇ ‘ਤੇ ਸੋਨੇ-ਰੰਗੀ
ਅਗਿਆਨ-ਵਿਨਾਸਿ਼ਕ ਅੱਗ ਬਲਦੀ ਹੈ ।

ਰੁਕ ਕੇ ਜ਼ਰਾ ਸੁਹੱਪਣ ਤੱਕ ਲਓ
ਏਨੀ ਵੀ ਕਿਹੜੀ ਜਲਦੀ ਹੈ !

ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ
ਗੱਲ ਤੇ ਬੱਸ ਇਕ ਹਾਸਿਲ ਦੀ ਹੈ ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਭੀੜ ਭੜੱਕਾ ਬਾਹਲਾ
ਤੁਰੇ ਜਾਓ ਜੇ ਰਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਜ ਲਓ, ਧਜ ਲਓ, ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਲਓ
ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਤੇ ਗੱਲ ਕੱਲ ਦੀ ਹੈ ।

ਨਵ-ਆਸ਼ਾ ਕੋਈ ਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ
ਜਿ਼ੰਦਗੀ ਭਾਵੇਂ ਕੁੱਝ ਪਲ ਦੀ ਹੈ ।

ਨੱਚ ਲਓ, ਗਾ ਲਓ, ਭੰਗੜੇ ਪਾ ਲਓ
ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਚਾਹ ਫਲਦੀ ਹੈ ।

‘ਜੋ ਹੋਣੈ ਸੋ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣੈ’
ਚਿੰਤਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ।

ਰੁੱਸੇ ਸੱਜਣ ਫੇਰ ਮਨਾ ਲਓ
ਛਾਂ ਸੋਹਣੀ ਇਕ ਆਂਚਲ ਦੀ ਹੈ ।

ਗੱਲ ਕੋਈ ਸੁਖਦ ਪਲਾਂ ਦੀ ਸੋਚੋ
ਆਖ਼ਰ ਸ਼ਾਮ ਜਦੋਂ ਢਲਦੀ ਹੈ॥

ਤੜਪਦੀ ਤਰਬ ਮੇਰੀ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਨੀਲ ਚੰਦਿਆਣਵੀ

ਤੜਪਦੀ ਤਰਬ ਮੇਰੀ ਸੁਰ ਲਈ ਫ਼ਨਕਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ
ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਾਂ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਟੁਣਕਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ


ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਬਾਰਕ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ
ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਫੁੱਲ ਬਣਿਆ ਨਿਕੰਮਾਂ ਖ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ

ਉਹ ਫੁੱਲ ਬਣਿਆ, ਮਹਿਕ ਬਣਿਆ ਤੇ ਛਾਂ ਬਣ ਝੂਮਿਆ ਸਿਰ ਤੇ
ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਮੇਰੇ ਇਜ਼ਹਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ

ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਖਦਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿ ਹੋ ਸੌੜਾ ਨਾ ਵਗਿਆ ਕਰ
ਗਿਆ ਪੁੱਟਿਆ ਜੜ੍ਹੋਂ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ

ਮੈਂ ਪਰਬਤ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਆਸ ਤੇਰੀ ਦਾ
ਤੇ ਹੌਲਾ ਫੁੱਲ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਇਨਕਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ

ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਸਾਂ ਭੱਜਿਆ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵਣ ਨੂੰ
ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਇਆਂ ਤੇਰੀ ਝਾਂਜਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛਣਕਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ

ਮੈਂ ਰੁੱਖ ਹਾਂ ਬਾਂਸ ਦਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਕੋਈ ਝੁਕਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ
ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਵਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ

ਲਾਸਾਨੀ ਸਾਖੀ.......... ਰਾਕੇਸ਼ ਵਰਮਾ

ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ,
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੇ ਜਾਏ,
ਅਲੌਕਿਕ ਸੀਰਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ,
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਗੋਦ ਖਿਡਾਏ,

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ
ਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਨੂਰਾਨੀ ਐ....
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਪੰਡਤ ਆਏ,
ਹਾਲ-ਦੁਹਾਈ ਪਾਵਣ ਲੱਗੇ,
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਉਹ
ਗਾਥਾ ਦੱਸ ਕੁਰਲਾਵਣ ਲੱਗੇ,
ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਪਿਤਾ ਦੀ
ਦਿੱਤੀ ਉਦੋਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਐ....
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਦਿਨ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲਾ ਸੰਗਤੋ !
ਸੋਲਾਂ ਸੌ ਨੜਿੱਨਵੇਂ ਦਾ ਆਇਆ,
ਬਖਸ਼ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾਤ ਗੁਰਾਂ ਨੇ,
ਖਾਲਸ ਨਵਾਂ ਇੱਕ ਪੰਥ ਸਜਾਇਆ
ਚਿੜੀਓ ਬਾਜ ਮਰਾਵਣ ਵਾਲੇ,
ਗੁਰੂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਨੀ ਐ....
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣ ਲਈ,
ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਭੇਜੇ,
ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ,
ਮੁਗਲੀ ਫੌਜਾਂ ਟੰਗੀਆਂ ਨੇਜ਼ੇ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਮੰਨ ਕੇ
ਉਹਨਾਂ ਲੇਖੇ ਲਾਈ ਜਵਾਨੀ ਐ....
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਵਿਛੋੜਾ ਪਾਇਆ,
ਸੂਬਾ-ਸਰਹੰਦ ਨੇ ਕਹਿਰ ਕਮਾਇਆ,
ਨਿੱਕੀ ਉਮਰੇ-ਵੱਡਾ ਸਾਕਾ,
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ,
ਈਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ
ਅੱਜ ਵੀ ਦੀਵਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਐ,
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਆਓ ਸੰਗਤੋ ! ਸਿੱਖਿਆ ਲਈਏ,
ਸਿਰ ਦੇਈਦੇ ਪਰ ਸਿਰੜ ਨਾ ਦੇਈਏ,
ਪਤਿਤ ਪੁਣੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਛੱਡੀਏ,
ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਈਏ,
ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੁਰਾਂ ਨੇ
ਦਿੱਤੀ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਐ....।
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...!!

ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਪੂਰੀ ਸਾਖੀ ਲਾਸਾਨੀ ਐ...।।

ਵਰ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਬੱਦਲ……… ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਮੋਹੀ

ਵਰ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਬੱਦਲ ਇਹ ਖ਼ਬਰੇ ਕਿਸ ਜਗ੍ਹਾ
ਏਥੇ ਸਦਾ ਚਰਚਾ ਰਿਹਾ ਬਸ ਤਪਸ਼ ਦਾ


ਖ਼ਬਰੇ ਹਵਾ ਨੇ ਝੰਬਿਆ ਹੈ ਕਿਸ ਕਦਰ,
ਹਰ ਬਿਰਖ ਲਗਦਾ ਹੈ ਬੜਾ ਹੀ ਸਹਿਮਿਆ

ਆਖੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹੇਰੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ,
ਇਕ ਦੀਪ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਹੈ ਬਲ਼ਦਾ ਪਿਆ

ਪੌਣਾਂ ’ਚ ਨਾ ਦਿਲ ਦਾ ਲਹੂ ਅੱਜ ਘੋਲਿਆ,
ਏਸੇ ਲਈ ਮੌਸਮ ਜ਼ਰਾ ਫਿੱਕਾ ਰਿਹਾ

ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗਰ ਸਦਾ ਜਾਨੈਂ ਗੁਜ਼ਰ,
ਮੈਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਪੈੜਾਂ ਹਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਦੇਖਦਾ

ਦੁਨੀਆਂ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਤਿਵਾੜੀ

ਅੱਜ ਰੱਬ ਦੇ ਖੇਡ ਨਿਆਰੇ ਨੇ,
ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਨਿਆਰੇ ਨੇ,

ਇਨਸਾਫ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਧੋਖਾ ਹੈ,
ਤਾਕਤ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਾਰੇ ਨੇ,
ਕੋਈ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ,
ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ,
ਇਹ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ,
ਇਹ “ਦੁੱਧ ਦੇ ਧੋਤੇ” ਸਾਰੇ ਨੇ,
ਇਹ ਪਿਆਰ ਹੈ ਬੇਵਫਾਈ ਲਈ,
ਅਤੇ ਯਾਰੀ ਯਾਰ-ਮਾਰ ਲਈ,
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਭਾ ਦਿੱਤਾ,
ਉਹ ਅੱਜ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ,
ਝੂਠ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕਾਇਲ ਹੈ,
ਕੋਈ ਸੱਚ ਸੁਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ,
ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕੋਰੇ ਨੇ,
ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਮੇਰੇ,
ਅਡੰਬਰ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੈ,
ਕੋਈ ਸੱਚ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਹੀਂ,
ਬੰਦਾ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਦਾ ਹੈ,
ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ,
ਜੇ ਇਹ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ,
ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ।

ਰਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ

ਰਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਦਰਪਨ, ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੇ ਨਾ ਆ ।
ਛਾਂਗਿਆਂ ਬਿਰਖਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਾਣਕੇ ਪੀਂਘਾਂ ਨਾ ਪਾ ।

ਅੱਖੀਆਂ 'ਚੋਂ ਰੜਕ ਤੇਰੇ, ਉਮਰ ਭਰ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ,
ਨਾ ਹਵਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ, ਰੇਤ ਦੀ ਬੁਲਬੁਲ ਉਡਾ ।

ਜਿ਼ੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਕਾ, ਰੱਖ ਲਈਂ ਕੋਰਾ ਅਜੇ,
ਆਖਰੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਮੇਰਾ, ਓਸਦੀ ਮੰਗਦੈ ਪਨਾਹ ।

ਆਸਮਾਨਾਂ ਤੀਕ ਜਾਂਦੀ, ਲੋਅ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ,
ਪਰ ਖ਼ਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ,ਕੁਛ ਤਾਂ ਹੈ ਓਥੇ ਪਿਆ ।

ਤੇਰਿਆਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡੇ, ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਮੈਂ ਮਿਲਾਂਗਾ ਤੈਨੂੰ ਏਦਾਂ, ਤੂੰ ਜ਼ਰਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਛਾ ।

ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ 'ਅਜ਼ੀਮ',
ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ, ਜਾਗਕੇ ਦੇਵਾਂ ਜਗਾ ।

ਅੱਗ ਤੇ ਮਿੱਟੀ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ

ਇਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਧਰਤ ਸੀ, ਇਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਅਗਨ ਸੀ
ਇਕ ਉੱਗਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਇਕ ਜਾਲਣ ਵਿਚ ਮਗਨ ਸੀ


ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ, ਐਸਾ ਮੰਤਰ ਮਾਰਿਆ
ਅੱਗ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲ ਗਏ, ਦੀਵੇ ਲਗ ਪਏ ਜਗਣ ਸੀ

ਧਾਤ ਨੂੰ ਤਾਰ ‘ਚ ਢਾਲਿਆ, ਰੁੱਖ ਰਬਾਬ ਬਣਾ ਲਿਆ
ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਤਕਨੀਕ ਸੀ, ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਲਗਨ ਸੀ

ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਰਾਗ ਸੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਵੈਰਾਗ ਸੀ
ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਅਨੁਰਾਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਮਗਨ ਸੀ

ਖਿੱਚਾਂ ਕੁਝ ਮਜਬੂਰੀਆਂ, ਕੁਝ ਨੇੜਾਂ, ਕੁਝ ਦੂਰੀਆਂ
ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਅੰਬਰ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਗਣ ਸੀ

ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੜਕੀਆਂ, ਫਿਰ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਥਰਕੀਆਂ
ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨ ਦੋ ਸਿਰੇ, ਇਕ ਛੁਪਿਆ ਇਕ ਨਗਨ ਸੀ

ਮਨ ‘ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਦਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਗਿਆ
ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਫ਼ਾਫ ਸੀ ਜੋ ਧੁੱਪਾਂ ਵਾਂਗੂ ਨਗਨ ਸੀ

ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹੀਨ ਸੀ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਤੌਹੀਨ ਸੀ
ਉਸ ਸੰਗ ਉੱਚੀ ਬੋਲਣਾ ਚੁੱਪ ਅੰਦਰ ਜੋ ਮਗਨ ਸੀ

ਸਾਗਰ ਦੀ ਥਾਂ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ

ਸਾਗਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮੋਈ, ਪਿਆਸੀ ਮੱਛੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ
ਅੱਜ ਕਲ ਮੈਂ ਵੀ ਚੰਨ ਤੋਂ ਖਿਝਿਆ, ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ


ਬੇੜੀ ਬਦਲੇ ਝੀਲ ਦਾ ਸੌਦਾ, ਇਕ ਸੌਦਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗ ਕਰਕੇ,
ਬਹਿ ਰੇਤਾ ‘ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਓਸੇ, ਬੇੜੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਠੀਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਠਿਆਂ ਕਰਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ,
ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਘੜੇ ਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਸੂਰਜ ਖ਼ਾਤਰ ਕੱਲ ਤੂੰ ਜਿਸਦਾ, ਤੇਲ ਬਰੂਹੀਂ ਚੋ ਦਿੱਤਾ ਸੀ,
ਮੈਂ ਓਸੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਸੜਦੀ ਬੱਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਤੂੰ ਗੋਕੁਲ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਭੁਲਕੇ, ਜਾਹ ਮਥਰਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵੇਖ,
ਮੈਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਬਣ ਗਈ, ਬੰਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ ਆਪਣੀ ਛੱਤਰੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਜਾਵਣ ਦਾ,
ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਸ ਹੰਢਾਉਂਦੀ, ਮਿੱਟੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਕੋਇਲ, ਬੁਲਬੁਲ, ਤਿਤਲੀ, ਚਕਵੀਂ, ਮੂਨ, ਮੀਨ ਤੇ ਚਿੜੀ ਚਕੋਰੀ,
ਮੈਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਤੜਪ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੀ, ਬੱਚੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਜਿਸਦੇ ਢਹਿ ਕੇ ਨਗਰ ਬਣਨ ‘ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲੇਗਾ,
ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਓਸੇ, ਬਸਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਅਦਲੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਗਈ ਜੋ,
ਕਿੰਝ ਹੋਵੇ ਸੁਰਜੀਤ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਪੈਰ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਜਸਵਿੰਦਰ

ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਪੈਰ ਭਾਵੇਂ ਧੁਖ਼ਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ
ਖਾਬਾਂ ‘ਚ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਹੈ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ


ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਤਾਂ ਕੀ ਅਥਰੂ ਤਾਂ ਪੂੰਝਦੇ ਨੇ
ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਮਾਣ ਸਾਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ‘ਤੇ

ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਭਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕੀ ਕੁਝ ਸਿਖਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਅੱਗ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ

ਕਰੀਏ ਕੀ ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਭਰ ਕੇ ਜੁ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ
ਇਕ ਵੀ ਛੱਲ ਨਾ ਆਈ ਤਪਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ

ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾਈਏ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿਉਣ ਜੋਗੇ
ਉਮਰਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲਈਆਂ ਸੁਰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ

ਵਾਅਦਾ ਵਫ਼ਾ ਦਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਬੜਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰਖ਼ ਇਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਆਰਿਆਂ ‘ਤੇ

ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ

ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਹੂ ਕੁਹੂ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪ ਰਹੇ ਨੇ |
ਮੈਨੂੰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਜਾਪ ਰਹੇ ਨੇ |


ਮੈਂ ਜਿੰਦਾ ਸਾਂ ਮੈਂ ਸਿਵਿਆਂ ‘ਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਸੀ,
ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਜੇ ਮੁਰਦੇ ਬਹਿ ਕੇ ਕਰ ਵਿਰਲਾਪ ਰਹੇ ਨੇ |

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਚੜਦੇ ਲਹਿੰਦੇ,
ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਸੰਤਾਪ ਰਹੇ ਨੇ |

ਕੁਝ ਨਸ਼ਤਰ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਗਲ ਮਿਲ ਕੇ,
ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਹਿੱਕ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਛਾਪ ਰਹੇ ਨੇ |

ਪਾਰ ਉਤਰਨਾ ਦੂਰ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਡੁੱਬਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ,
ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਜੋ ਸਾਗਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਪ ਰਹੇ ਨੇ |

ਇੱਕੋ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿਚ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ

ਇੱਕੋ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਹੁਸੀਨ ਹੋਇਆ
ਕੱਲ ਤੱਕ ਸੀ ਖ਼ਾਬ ਮੇਰਾ ਤੇ ਅਜ ਯਕੀਨ ਹੋਇਆ


ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਮੁਕਾਮ ਵੇਖੇ
ਕਦੇ ਹਮਅਕਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਕਦੇ ਹਮਜ਼ਮੀਨ ਹੋਇਆ

ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਨੋਚਦਾਂਗੀ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤ ਅਪਣੇ
ਸਾਇਆ ਕਦੇ ਜੇ ਮੇਰਾ ਤੇਰੀ ਤੌਹੀਨ ਹੋਇਆ

ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਵਗਦੀ ਨਦੀ ‘ਚ ਚਿਹਰਾ
ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਲੜਖੜਾਈਆਂ ਪਾਣੀ ਰੰਗੀਨ ਹੋਇਆ

ਉਹ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾ ਕੇ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ
ਤੂੰ ਜਿਸਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਲੀਨ ਹੋਇਆ

ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਕਾਰਗਰ, ਕਿ
ਮੈਂ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ ਬੇਹਤਰ ਉਹ ਬੇਹਤਰਹੀਨ ਹੋਇਆ

ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੇਕ ਸਹਿ ਕੇ ਹੰਝੂ ਦੀ ਜੂਨ ਪੈ ਕੇ
ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬੰਦਾ ਇਉਂ ਹੀ ਜ਼ਹੀਨ ਹੋਇਆ

ਨਜ਼ਮਾਂ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਤਾਰਕ ਗੁੱਜਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

ਦਿਖਾਵਾ

ਲੱਖ ਮਸੀਤੀਂ ਸਜਦੇ ਕੀਤੇ
ਮੰਦਰੀਂ ਦੀਵੇ ਬਾਲੇ |
ਗਿਰਜੇ ਵੜ ਸਲੀਬਾਂ ਪਾਈਆਂ

ਖ਼ੂਬ ਗਰੰਥ ਖੰਘਾਲੇ |
ਤਾਰਿਕ ਮੀਆਂ ਪਰ ਕਿਆ ਕਰੀਏ
ਮਨ ਕਾਲੇ ਦੇ ਕਾਲੇ

****

ਸੱਚ ਦੀ ਸਾਂਝ

ਅਸੀੰ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜੀ
ਤੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸਲੋਕ |
ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਨਾ ਵੰਡਿਆ
ਸਾਨੂੰ ਕਾਫ਼ਰ ਆਖਣ ਲੋਕ |

****

14 ਅਗਸਤ

ਵਿਹੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬਾਲਕ
ਫਿਰਦੇ ਨੰਗ ਧੜੰਗੇ |
ਕੋਠੀਆਂ ਉਤੇ ਪਏ ਝੂਲਦੇ
ਦਸ ਦਸ ਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਝੰਡੇ |

ਹਵਾ ਦੇ ਸਹਿਮ ਵਿਚ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਨੀਲ ਚੰਦਿਆਣਵੀ

ਹਵਾ ਦੇ ਸਹਿਮ ਵਿਚ ਜੇ ਖ਼ੁਦ ਲਈ ਓਹਲਾ ਬਣਾਵਾਂਗਾ
ਮੈਂ ਜਗਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ


ਮੈਂ ਰੋਕਾਂਗਾ ਕਦੇ ਨਾ ਇਹ ਬਣੇ ਦਸਤਾ ਕੁਹਾੜੀ ਦਾ
ਬਣਾ ਵੰਝਲੀ ਮੈਂ ਇਸ ਬੇਜਾਨ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਗਾਵਾਂਗਾ

ਮਿਲੇ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਏਨੀ ਮੇਰੇ ਕਿਰ ਜਾਣ ਪੋਟੇ ਹੀ
ਕਦੇ ਜੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਤਿਤਲੀ ਉਡਾਵਾਂਗਾ

ਜਗੇ ਹਰ ਹਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਵਾਂਗ ਦੀਵੇ ਦੇ ਮੇਰੇ ਅੱਲਾ
ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਹਰ ਵਰਕ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਸਜਾਵਾਂਗਾ

ਸੋਹਣੀਏ ਠੇਲ, ਲੈ ਮੈਨੂੰ ਝਨਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ
ਪਿਆ ਕੱਲਾ ਕਿਨਾਰੇ ਛੋਹ ਤੇਰੀ ਬਿਨ ਤਿੜਕ ਜਾਵਾਂਗਾ

ਜੇ ਆਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੇਰੀ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਐ ਕਵਿਤਾ
ਤੇਰੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਮੱਥੇ ਮਹਿਕਦੀ ਸੁਰ ਸਜਾਵਾਂਗਾ

ਨਹੀਂ ਇਹ ਲੋਚਦਾ ਦੇਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਤ ਮੈਂ ਯਾਰੋ
ਸਦਾ ਹੀ ਜਿੱਤ ਅਪਣੀ ਦਾ ਮਗਰ ਪਰਚਮ ਝੁਲਾਵਾਂਗਾ

ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਖੁਰ ਨਾ ਜਾਵੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਨਦੀ ਅੰਦਰ
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖ ਲਾਂ ਟੁਣਕਾ ਕੇ ਤੇ ਫਿਰ ਗਲ ਲਗਾਵਾਂਗਾ

ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਲਾਟੀ,

ਬਿਮਾਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਜੂਦ
ਆਪਣੀ ਝੋਂਪੜੀ ਵਿੱਚ
ਜਦ ਮੰਜੀ ਡਾਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਕਿਉਂ ਉਹਨੂੰ
ਰੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੇਟ ਜਦ
ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ
ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਕਿਉਂ ਉਹਨੂੰ
ਰੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ
ਆਟੇ ਵਾਲੇ ਪੀਪੇ ਦਾ ਖੜਾਕ
ਜਦ ਚੌਥੇ ਪਹਿਰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਕਿਉਂ ਉਹਨੂੰ
ਰੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਜੁਆਕ
ਉਹਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੀਆਂ
ਸੁੱਕੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ
ਜਦ ਚੁਸਕੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਕਿਉਂ ਉਹਨੂੰ
ਰੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਕਾਗਜ਼ ਚੁਗਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ
ਸੋਟੀ ਵਾਲਾ ਲਾਲਾ ਜਦ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਕਿਉਂ ਉਹਨੂੰ
ਰੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਗੋਹਾ ਕੂੜਾ ਕਰਨ ਗਈ ਧੀ ਨੂੰ
ਜਦ ਲੰਬੜਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ
ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਕਿਉਂ ਉਹਨੂੰ
ਰੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਹੈ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਜਗਵਿੰਦਰ ਯੋਧਾ (ਪ੍ਰੋ.)

ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਹੈ ਬਿਰਖਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਝੂਮਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ
ਕੌਣ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲੈਂਦਾ ਮੇਰਾ ਨਾਮ


ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ
ਜਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਐ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਮ ਇਨਾਮ

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਮੋਈ ਤਿਤਲੀ ਵਾਂਗ
ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਮਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਤਲੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ

ਕਬਰ ਤੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਕੋਈ ਧਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰੋਜ਼
ਪਿਆਸੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੇਆਰਾਮ

ਚਿਮਨੀ ਦਾ ਸਿਆਹ ਧੂੰਆਂ ਤਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ
ਪਿੰਡ ਮੇਰੇ ਹੁਣ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸ਼ਾਮ

ਬੋਧ ਬ੍ਰਿਖ ਦੀ ਭਾਲ ’ਚ ਅਹੁਲ ਸਕੇ ਨਾ ਬੇਬਸ ਪੈਰ
ਇਕ ਥਾਂ ਚੱਕਰ ਕਟਦੇ ਕਟਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਉਮਰ ਤਮਾਮ

ਖੁਦ ਅਰਜਨ ਹਾਂ ਖੁਦ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਖੁਦ ਹੀ ਦੁਰਯੋਧਨ
ਯਾ ਰੱਬ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਇਹ ਕੈਸਾ ਸੰਗਰਾਮ

ਵਸੀਅਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ .......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ

ਲਿਆ ਜ਼ਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਹੁਣੇ ਅਪਣੀ ਵਸੀਅਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ
ਤਪਦਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰਾਹਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ


ਤੂੰ ਜੇ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁਸਕਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰੇਂ
ਪੇਸ਼ਗੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਦੀਆਂ, ਪੌਣ, ਪਰਬਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਸ਼ਾਮ ਤੀਕਰ ਧੁੱਪ ਦੇ ਸੰਗ ਖੜ ਸਕੋ ਜੇ ਦੋਸਤੋ
ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਉਂਜ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਪੁੱਛਣਾ ਸੀ ਹਾਲ
ਜੇ ਕਹੇਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਤੂੰ ਹੈਂ ਈਸਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ – ਏਨਾ ਕੁ ਬਸ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ
ਆ ਤਿਰੀ ਸੂਲੀ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਅਕੀਦਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਆਪਣਾ ਪਿੰਡਾ ਬਚਾਉ, ਛੱਡ ਕੇ ਕਣੀਆਂ ਦਾ ਹੇਜ
ਜੀ ਕਰੇ ਮੈਂ ਕੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਤੂੰ ਅਥਾਹ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਰੱਖੀਂ ਜ਼ਰਾ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ
ਤੇਰੇ ਉੱਗਦੇ ਖੰਭ ‘ਤੇ ਉੱਡਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਇਸ ਉਦਾਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਬਣਾ, ‘ਕੱਲਾ ਨਾ ਰਹਿ
ਆ ਤਿਰੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਇਨਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲਿਖ ਦਿਆਂ

ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਤਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ

ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨ ਮੇਰਾ ਹਲ ਪਲ ਡਰੇ
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਸਖਰੇ


ਮੈਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਸੁਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੀ
ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਣ ਇਹ ਅੱਜ ਕਲ ਡਰੇ

ਨਾ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਗਾਇਕੀ ਕਰੀ
ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ‘ਚ ਕਿਉਂ ਪਾਣੀ ਤਰੇ

ਹੁਣ ਤਾਂ ਗਰਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੁੜੇ
ਕੌਣ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹਾਉਕਾ ਭਰੇ

ਯਾਰ ਬੇਲੀ ਪਰਤਦੇ ਨੇ ਹੋ ਉਦਾਸ
ਮਿਲਿਆ ਕਰ ਲੋਚੀ ਕਦੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਘਰੇ

ਡਾਕਟਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਰਤਨ ਰਾਈਕਾ

ਡਾਕਟਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ
ਰਖੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸੰਗ ਹੋਏ

ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਪੀੜਾ
ਪਰਤ ਦਰ ਪਰਤ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਰਹੇ |
ਨਾ ਹੀ
ਸਟੇਟ ਦੇ ਹੱਕ ‘ਚ ਲਿਖੇ ਕਸੀਦੇ ਵਾਂਗ
ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ‘ਚ ਭਟਕੀ ਕਵਿਤਾ
ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਗ ਦਾ
ਬੇਸੁਰਾ ਰਾਗ ਗਾਉਂਦੀ ਰਹੇ
ਵਿਹਲੜ ਭੜਵਿਆਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪਰਚਾਉਂਦੀ ਰਹੇ |
ਕਵਿਤਾ ਕਦੇ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੁੰਦੀ
ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਸ਼ਬਾਬ ਦੇ ਸਹਾਰਿਆਂ ਦੀ
ਕਵਿਤਾ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ
ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ
ਪੈਸੇ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆਂ ਦੀ |
ਕਦੇ ਨਾਹਰਿਆਂ ਦੀ
ਕਦੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ
ਬਦਨਾਮ ਮੌਸਮਾਂ ਵਲੋਂ
ਬਿਰਖਾਂ ਨੂੰ ਲਾਏ ਲਾਰਿਆਂ ਦੀ |
ਕਵਿਤਾ ਅੱਗ ਲੱਗੇ ਜੰਗਲ ਦੇ
ਬਿਰਖਾਂ ਦੀ ਮੌਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ |
ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਗੱਭਰੂ ਦੀ
ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਲੜਨ ਜਿਹੀ ਆਸ਼ਾ ਹੈ |

ਇਕ ਨਦੀ ਨੂੰ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਮੋਹੀ

ਇਕ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਢਲਵਾਨ ਤੋਂ
ਕੋਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ
ਫੇਰ ਉਸਦੀ ਰਵਾਨੀ ‘ਤੇ ਕਰ ਤਬਸਰੇ
ਹੁਕਮ ਪਰਤਣ ਦਾ ਪੜ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ


ਕੀ ਪਤਾ ਕਿਉਂ ਸੀ ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਦਾ ਹੋ ਗਿਆ
ਉਹ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਜਿਹਾ ਸੀ ਜੁਦਾ ਹੋ ਗਿਆ
ਨਾਮ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਇਵੇਂ ਉਹਦਾ ਲਿਖਿਆ ਪਿਐ
ਜੀਕੂੰ ਪੱਥਰ ‘ਤੇ ਹੋਵੇ ਲਿਖਾਇਆ ਗਿਆ

ਰਾਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਵੀ ਅਪਣੇ ਛੁਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ
ਰੋਜ਼ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ
ਜੋ ਨਾ ਬਦਲੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਵੇਖਕੇ
ਮੈਥੋਂ ਆਪਾ ਨਾ ਐਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ

ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਨਾਂ ਸੀ ਉਡਾਰੀ ਲਿਖੀ
ਉਹਨਾਂ ਇਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰੀ ਲਿਖੀ
ਭਾਵੇਂ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ ਮੈਂ ਘੜੀ ਦੀ ਘੜੀ
ਪਰ ਨਾ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਬੰਜਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ

ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਨੇ
ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਭੈਭੀਤ ਨੇ
ਮੈਂ ਨਾ ਭੇਜਾਂ ਹਵਾ ਹੱਥ ਸੁਨੇਹੇ ਕਿਤੇ
ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ

ਵੇ ਸਮਿਆਂ.......... ਗੀਤ / ਸੁਬੇਗ ਸੱਧਰ

ਵੇ ਸਮਿਆਂ ਤੂੰ ਮੋੜ ਮੁਹਾਰਾਂ
ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਰਤਾ ਜਾ ਵੇ
ਅਜੇ ਤਾਂ ਖੇਡਣ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਡੇ
ਤੂੰ ਆ ਜਾ ਤੂੰ ਆ ਜਾ ਵੇ


ਤੂੰ ਸਾਥੋਂ ਕਿਉਂ ਦੂਰ ਹੈਂ ਹੋਇਆ
ਬਿਨ ਤੇਰੇ ਅਸੀਂ ਪੂਰੇ ਨਾ
ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਤਝੜ
ਸਾਨੂੰ ਈਕਣ ਘੂਰੇ ਨਾ
ਸਾਡੇ ਤੇ ਜੋ ਪਰਤ ਚੜੀ
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਹ ਤੂੰ ਲਾਹ ਜਾ ਵੇ
ਵੇ ਸਮਿਆਂ ....

ਜਿਥੇ ਕਾਨ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ
ਝੁਰਮਟ ਨੇ ਰਾਸ ਰਚਾਈ ਸੀ
ਜਿਥੇ ਵਿਚ ਬੇਲਿਆਂ ਰਾਂਝਣ ਨੇ
ਕੋਈ ਪ੍ਰੀਤ ਪੁਗਾਈ ਸੀ
ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਬਣੀਆਂ
ਰੂਪ ਹੁਸਨ ਹੁਣ ਕਾਹਦਾ ਵੇ
ਵੇ ਸਮਿਆਂ ....

ਅਜੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਬਾਂਕੜੀ ਦੇ
ਬਾਂਕੇ ਨੇ ਆਉਣਾ ਹੈ
ਅਜੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਨੂੰ
ਕਿਸੇ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਬਨਾਉਣਾ ਹੈ
ਕਿੰਜ ਅਚਾਨਕ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ
ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੇ
ਵੇ ਸਮਿਆਂ ....

ਤੂੰ ਆਵੇਂ ਤਾਂ ਕੱਲਰੀ ਧਰਤੀ
ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਟ ਜਾਵੇ ਵੇ
ਤੂੰ ਆਵੇਂ ਤਾਂ ਮਿਰਗ ਕਥੂਰੀ
ਮਿਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਜਾਵੇ ਵੇ
ਆ ਸਮਿਆਂ ਚੁੰਮ ਸਾਡਾ ਮੱਥਾ
ਲੀਕ ਵਸਲ ਦੀ ਵਾਹ ਜਾ ਵੇ
ਵੇ ਸਮਿਆਂ ਤੂੰ ਮੋੜ ਮੁਹਾਰਾਂ
ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਰਤਾ ਜਾ ਵੇ
ਅਜੇ ਤਾਂ ਖੇਡਣ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਡੇ
ਤੂੰ ਆ ਜਾ ਤੂੰ ਆ ਜਾ ਵੇ

ਤੈਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਵਿਦਾ ਕਰ.......... ਗੀਤ / ਰਣਜੀਤ ਕਿੰਗਰਾ, ਕੈਨੇਡਾ

ਸਾਰੇ ਅੱਥਰੂ ਅੱਥਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਹੁੰਦਾ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਲੋਕੋ |
ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਨੇ, ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਦੇ, ਲਾਉਣ ਜੋ ਤਰਕ ਲੋਕੋ |
ਦੀਦ ਯਾਰ ਦੀ ਅੱਥਰੂ ਸਵਰਗ ਹੁੰਦੇ, ਯਾਰ ਵਿੱਛੜੇ ਅੱਥਰੂ ਨਰਕ ਲੋਕੋ |

ਵਿਰਲਾ ਕਿੰਗਰੇ ਸਮਝਦੈ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਅੱਥਰੂ ਦਿਲੇ ਦਾ ਅਰਕ ਲੋਕੋ |

****

ਤੈਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਵਿਦਾ ਕਰ, ਹੱਥ ਕਾਲਜੇ ‘ਤੇ ਧਰ;
ਰੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਵਹਾਏ ਅਸੀਂ ਖਾਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ ਸੱਜਰੇ ਸਹਾਰੇ ਅੱਥਰੂ |

ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਆਈ, ਦਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸ਼ੁਦਾਈ;
ਚੱਲੇ ਅੱਖੀਆਂ ‘ਚੋਂ ਅੱਜ, ਬੇ-ਮੁਹਾਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਦਿੱਤਾ ਰੱਜ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ, ਝੂਠਾ ਮੂਠਾ ਧਰਵਾਸਾ;
ਰੁਕੇ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਹਿਜਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਜਾਨੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ;
ਸਾਨੂੰ ਤੈਥੋਂ ਵੱਧ ਲੱਗਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਕਰ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ, ਦੇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਭਾਵੇਂ ਘੱਲ;
ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਨੇ ਲਾਰੇ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਜਾਵੇ ਉਮਰਾਂ ਵੀ ਬੀਤ, ਸਾਡੀ ਮੁੱਕੂ ਨਾ ਉਡੀਕ;
ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਅੱਖੀਆਂ ‘ਚੋਂ ਸਾਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਰਹਿਗੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ, ਜਿੰਦ ਰੋਈ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ;
ਹਾਰ ਚੱਲੀ ਜਿੰਦ ਪਰ ਨਾ ਇਹ ਹਾਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਪਿੰਡ ਚਕਰ ਨੂੰ ਆਵੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਰੁਆਵੀਂ;
ਮਰ ਜਾਣ ਨਾ ਇਹ ਕਿੰਗਰੇ ਕੁਆਰੇ ਅੱਥਰੂ |
ਸਾਡੇ ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੇ..........

ਵਿਦਾਈ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਨਿਰਮੋਹੀ ਫਰੀਦਕੋਟੀ

ਧੀ
ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ
ਬੈੱਡ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਹੈ

ਗੂੜੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ
ਕੋਈ ਹੁਸੀਨ ਸੁਪਨਾ
ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ

ਮੈਂ ਪਈ ਪਈ ਨੂੰ
ਨਿਹਾਰਦਾ ਹਾਂ
ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹਾਂ
ਬਸ
ਮੇਰੇ ਘਰ ਹਫਤਾ ਕੁ
ਹੋਰ ਹੈ
ਫਿਰ
ਪਰਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ
ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਵੇਲੇ
ਮੈਨੂੰ ਧਰਵਾਸਾ ਦੇਵੇਗੀ
“ਧੀਆਂ ਜੰਮਦੀਆਂ ਹੋਣ ਪਰਾਈਆਂ
ਵੇ ਨਾ ਰੋ ਬਾਬਲਾ !!!”

ਨਾ ਇਧਰ ਨਾ ਉਧਰ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਰਾਮ ਸਿੰਘ

ਨਾ ਇਧਰ ਨਾ ਉਧਰ ਦਰਮਿਆਨੇ ਜਿਹੇ
ਐਵੇਂ ਜੀਵੀ ਗਏ ਬੇਧਿਆਨੇ ਜਿਹੇ


ਐਨਾ ਬੇਚੈਨ ਦਿਲ ਦਾ ਸਬਰ ਵੇਖਿਆ
ਸ਼ਿਕਵੇ ਕੀਤੇ ਵੀ ਤਾਂ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨੇ ਜਿਹੇ

ਜਦ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਅਸਾਂ ਰੋ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ
ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦੇ ਰਹੇ ਨੇ ਬਹਾਨੇ ਜਿਹੇ

ਸਾਡੀ ਮਰਿਆਂ ਦੀ ਗਠੜੀ ‘ਚੋਂ ਨਿਕਲੇਗਾ ਕੀ
ਰੀਝ ਉੱਡ ਜਾਣ ਦੀ ‘ਪਰ’ ਬੇਗਾਨੇ ਜਿਹੇ

ਮੁੱਕਦੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਗੇ ਮੁਕਣੇ ਨਹੀਂ ਮਹਿਰਮਾਂ
ਮੇਰੇ ਤਰਲੇ ਜਿਹੇ ਤੇਰੇ ਤਾਅਨੇ ਜਿਹੇ

ਸਲੀਬ ਤੇ ਸਰਗਮ.......... / ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰੋ:)

ਕਿਆਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕੋਈ, ਜੀਂਦੇ-ਜੀਅ ਵਿੱਛੜ ਜਾਣਾ |
ਮਿਟ ਕੇ ਵੀ ਅਮਰ ਹੋਈਏ, ਵਿਸਾਰੇ ਨਾ ਜੇ ਜ਼ਮਾਨਾ |


ਸਰਗ਼ਮ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਰ ‘ਚ ਕਰਦੇ
ਸਲੀਬਾਂ ਤੇ ਵੀ ਹੈ ਗਾਇਆ, ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਹੀ ਤਰਾਨਾ |

ਕਟਿਹਰੇ ਤੇ ਹੀ ਕਟਿਹਰਾ, ਸੀਖਾਂ ਦਾ ਦਰ ਦਿਖਾਵੇ
ਆਦਲ ਨਾ ਸਮਝ ਪਾਏ, ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਦਾ ‘ਫਸਾਨਾ |

ਡੁਲੇਗਾ ਜਦ ਜ਼ਮੀਂ ਤੇ, ਇੱਕ ਵੀ ਲਹੂ ਦਾ ਕਤਰਾ
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਣਾਂ ਆਪਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੇਗਾਨਾ |

ਲਟ ਲਟ ਹੈ ਸ਼ਮਾਂ ਬਲਦੀ, ਰੋਸ਼ਨ ਫ਼ਿਜ਼ਾਵਾਂ ਕਰਦੀ
ਕੀ ਰਾਜ਼ ਇਸ ਦੇ ਆਂਚਲ, ਬੁਝਦਾ ਰਹੇ ਪਰਵਾਨਾ |

ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਪਲ ਕੁ ਚੋਰੀ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਮੁਜਰਮ
ਜੀਵਨ ਹੀ ਸਾਰਾ ਭਰਦਾ, ਇਸ ਜੁਰਮ ਦਾ ਹਰਜਾਨਾ |

ਸੁਲਤਾਨ ਹੀ ਹੈ ਬਿਰਹਾ, ਰੂਹਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਜਿਸਦਾ
ਉਮਰਾਂ ਹੀ ਗਾਲ ਦੇਵੇ, ਇੱਕ ਵਸਲ ਦਾ ਬਹਾਨਾ |

ਰਿੰਦਾਂ ਨੇ ਜਾਗਣਾ ਕੀ, ਸੁੱਖ ਦੀ ਕੀ ਨੀਂਦ ਸੌਣਾ
ਮੰਦਰਾਂ ‘ਚ ਵੀ ਹੈ ਖੁਲਦਾ, ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਹੀ ਮੈਖ਼ਾਨਾ |

ਬਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਲਹਿਰ ਉੱਠੇ, ਤਰੰਗਾਂ ‘ਚ ਰੰਗ ਸੂਹਾ
ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ‘ਚ ਲਹਿ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ |

ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ.......... ਲੇਖ / ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੌੜ

ਸੰਨ 1991 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਂ ਹੇਠ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਕੀਤੇ | ਦਰਅਸਲ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਸੀ | ਲੋਕ ਲੁਭਾਉਣੇ ਨਾਮ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ |


ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਮਝ ਹੁਣ ਉਦੋਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਨਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਲੱਗਾ ਹੈ | ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਜੋ ਹਾਲਤ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀਆਂ ਜੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਭੇੜ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | 1991 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਕ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ | ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਖਾਤਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ |

ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਹਰ ਅੜਿੱਕਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੰਭੀ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਕਮਾਈ, ਵਸੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਧੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਨਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਲਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ‘ਚੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਗੂਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰ ਵਧ ਛਾਂਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਵੱਡੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਬਕਾਏ ਵੱਟੇ ਖਾਤੇ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ |

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਛੋਟੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਵੱਡੀਆਂ ਜੋਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਰਾਜਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਪਬਲਿਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ, ਪੈਨਸ਼ਨ, ਬੀਮਾ, ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀਕਰਨ, ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀਕਰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਧਾਰਨ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਦੇ ਖੁਸ ਜਾਣ ‘ਚ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਨਵੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ, ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਬਜਟ ਸਹਾਇਤਾ ‘ਚ ਕਟੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ |

ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ‘ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹਨ | 1991 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2001 ਤਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ‘ਚ ਲੱਗੀ ਆਬਾਦੀ ਸਾਢੇ 3 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਥੱਲੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਹੈ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸਨਅਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ‘ਚ ਲੱਗੀ ਆਬਾਦੀ ਵੀ ਸਾਢੇ 3 ਫੀਸਦੀ ਥੱਲੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਹੈ | ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੋਈ ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ | ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਵਿਕਾਸ’ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਐਲਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਇਨਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਰੋਲਰ ਫੇਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਯੂ.ਪੀ. ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਕੇਰਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸੂਬੇ ‘ਚ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਕੋਈ ਵਖਰੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਨਾ ਹੀ ਕਾਂਗਰਸ, ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ., ਕਿਸੇ ਜਨਤਾ ਦਲ, ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ, ਡੀ.ਐਮ.ਕੇ. ਜਾਂ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ‘ਚ ਕੋਈ ਵਖਰੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਲਾਠੀ, ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਇਹ ਸਭੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਠੋਕ ਵਜਾ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਬਲ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ |

ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਕਮ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਰੋਲਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦੇ ਨਕਲੀ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਯੂ.ਪੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਂਝਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਸੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ | ਯੂ.ਪੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਮਾਇਤੀ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਹ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਹਤ ਐਲਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ |

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਖਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਜਿਥੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਣਾ ਪਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ | ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜਨ ਦਿੱਤੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖੋਹ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਧਰੀ-ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ, ਟਰਾਈਡੈਂਟ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਨੇੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਐਕਵਾਇਰ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਭਾਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਤੇ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਸੁਸਾਇਟੀ-ਕਰਨ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਈ ਹੈ , ਟਰੇਂਡ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਕਾਮ ਕੀਤੀ ਹੈ |

ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆ

ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ, ਏਕੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰੇ ਜੋ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ |
ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਉੱਡਣ ਲਈ ਅਸਲ ‘ਚ ਬੰਦੇ ਦੇ ਉਹ ਪਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ |

ਚੁੱਪ-ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਧੁਖਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਲੋਅ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡਦੇ ਰਹਿਣਾ,
ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਜਾਤ ਹੀ ਮਿਲੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ |

ਕੁਝ ਮਾਸੂਮ ਤੇ ਭੋਲੇ ਚਿਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਏਨੇ ਪਿਆਰੇ-ਪਿਆਰੇ,
ਲੰਘ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬੇ-ਸੱਕ ਢੋਏ ਦਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ |

ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਤੁਰਨਾ ਹੈ ਜੇ ਸੀਸ ਤਲੀ ‘ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਆਵੀਂ,
ਐ ਮੇਰੇ ਦਿਲ! ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਡਰ ਕੇ ਨਾ ਤੈਅ ਕਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ |

ਓੜਕ ਤਕ ਇਹ ਰਹਿਣੇ ਰਿਸਦੇ, ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ‘ਘਣੀਆ’
ਤੇਰੇ ਝੂਠੇ ਧਰਵਾਸੇ ਸੰਗ ਕਦੋਂ ਭਲਾ ਇਹ ਭਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ |