ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ - ਗ਼ਜ਼ਲ

ਸਾਹਿਤਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ "ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ" 'ਤੇ ਆਪਜੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ । ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਮਾਣਾ ਜਿਹਾ ਉੱਦਮ ਹੈ । "ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ" ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਵਪਾਰਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਆਸ ਰਹੇਗੀ ।

ਤੇਲ ਦੇ ਢੋਲ......... ਕਾਵਿ ਵਿਅੰਗ / ਨਿਰਮੋਹੀ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ

ਬਾਪੂ ਲਾੜੇ ਦਾ ਆਖਦਾ ਕੁੜਮ ਤਾਂਈਂ,
ਗੱਲ ਸੁਣ ਲੋ' ਮੇਰੀ ਕੰਨ ਖੋਲ੍ਹ ਮੀਆਂ।

ਟਰੈਕਟਰ, ਜੀਪ, ਕੰਬਾਈਨ ਤੇ ਹੀਰੋ ਹਾਂਡਾ,
ਦਿੱਤਾ ਦਾਤੇ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕੋਲ਼ ਮੀਆਂ।

ਦਾਤਾਂ ਥੋਨੂੰ ਵੀ ਦਾਤੇ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਨੇ,
ਲੱਗਾ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਪੰਪ ਪੈਟਰੋਲ ਮੀਆਂ।

ਤਾਂਘ ਓਸਦੀ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ‘ਚੋਂ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ,
ਜਿਹਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ,

ਮੇਰੇ ਨੈਣੋਂ ਛਮ ਛਮ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਨੇ,
ਅੱਖ ਓਸਦੀ ਦੇਖੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭਰਦੀ ਨਹੀਂ,

ਮੰਨਿਆ ਕਿਸ਼ਤੀ ਡੁੱਬਦੀ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ,
ਪਰ ਪਾਣੀ ਬਿਨ ਦੇਖੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਰਦੀ ਨਹੀਂ,

ਹੱਕ ਕਿਸੇ ਦਾ ਖੋਹਕੇ ਜਦ ਕੋਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ,
ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦੈ ਇਹ ਕੋਈ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਨਹੀਂ,

ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਕਦੋਂ ਆਉਣਾ
ਰਹੇ ਖਿੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਨਿਤ ਕਿਉਂ ਛਾਣਦਾ ਏ
ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਭੁਲੇਖਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਏ ਵੇ
ਰਹਿੰਦਾ ਦਿਲ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਫਿਰ ਭਾਲਦਾ ਏ
ਧੜਕਣ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਵੇ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਆ ਜਾਣਦਾ ਏ
ਜਾਣ ਜਾਣ ਕਰੇਂ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਨ ਆਈਆਂ ਵੇ
ਮੂੰਹੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਹਿ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿਉਂ ਤਾੜਦਾ ਏਂ

(ਇੱਕ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦਾ ਖ਼ਤ)
ਦੱਸ ਕਿੰਝ ਆਈਏ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਹਿੰਦੀ ਹਿੰਸਾ ਚੱਤੋ ਪਹਿਰ
ਜਾਨਵਰ ਸੁਣਿਆ ਰਲਕੇ ਬਹਿੰਦੇ
ਆਦਮ ਦੇ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਵੈਰ
ਦੱਸ ਕਿੰਝ ਆਈਏ…

ਲਹੂ ਨਾ ਲਿਬੜੇ ਖ਼ਤ ਤੂੰ ਪਾਉਣਾ
ਕਲਮ ਨੀ ਲੱਗਦਾ ਖੱਜਰ ਵਾਹੁੰਨਾ
ਲਿਖਿਆ ਆਪਣੇ ਕਤਲ ਨੇ ਕਰਦੇ
ਅੱਥਰੂ ਵਾਹੁੰਦੇ ਜੋ ਨੇ ਗੈਰ
ਦੱਸ ਕਿੰਝ ਆਈਏ…

ਇਕ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ
ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਆਦਮੀ ਨੇ
ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੋ ਪੁਛਿਆ,
“ਲੜਕਾ-ਲੜਕੀ ਟੈਸਟ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”
ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ,
ਜਿੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ
“ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਨ ਟੈਸਟ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੁਰਮ ਹੈ”

****

ਸ਼ਾਂਤੀ……… ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਕੁਲਦੀਪ ਸਿਰਸਾ

ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਧੜਕਦੇ ਦਿਲਾਂ ’ਚ
ਫਰਕਦੇ ਡੌਲਿਆਂ ’ਚ
ਸਹਿਕਦੇ ਜ਼ਜ਼ਬਾਤਾਂ ’ਚ
ਉਬਲਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਤਾਂ ’ਚ
ਪੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ’ਚ
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ’ਚ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ

ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਹੁਣ ਯਾਦ ਬੜੀ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਪੁੱਤਰਾ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਏ,
ਤੂੰ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂਓ ਦੱਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾ ਕਿਉਂ ਮੇਰੀ ਵੇ,
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੈਂ ਰਸਤਾ ਵੇਖਾਂ, ਜੋ ਜਾਂਦਾ ਏ ਚਿਨਾਬ ਨੂੰ,
ਅੰਮੜੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੇ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤਾ ਮੁੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ,

ਭੈਣ ਤੇਰੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰਾ ਏ,
ਉਸਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਰੇਂਗਾ ਦੱਸਦੇ ਕਦੋਂ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਵੇ,
ਉਹ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦੇ ਖ਼ਾਬ ਨੂੰ,
ਅੰਮੜੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੇ ...

ਇਹ ਜੋ ਅਖਬਾਰ ਹੈ
ਇਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ਤਾਂ ਕਾਲੇ ਹਨ
ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਹੋਣ

ਇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ
ਕਿਸੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਖੂਨ
ਜੋ ਟਰੱਕਾਂ ਦੀ ਭੇੜ ਵਿਚ
ਸੀ ਹਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ

ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ,
ਭੈਣ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ,
ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ,
ਯਾਰ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ,
ਪਰ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ,
ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ ਪੂਰਾ ਯਾਰੋ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੰਗ,
ਸਭ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਯਾਰੋ।

ਪੁੱਤਾਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲੋ ਵੀ ਜਿਆਦਾ,
ਪੋਤੇ ਦੋਹਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ,
ਮੂਲ ਨਾਲੋˆ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਜ ਪਿਆਰਾ,
ਸੁਣਦੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਾਰੇ,
ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਾਡ ਹੀ ਮਿਲਿਆ,
ਲਾਡ ਏ ਮਿਲਿਆ ਪੂਰਾ ਯਾਰੋ,
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੰਗ,
ਸਭ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਯਾਰੋ।

ਆਓ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਓ ਰੁਲਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਿਖਾਵਾਂ,
ਆਓ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਓ ਰੁਲਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਿਖਾਵਾਂ,

ਮਾਣ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ ਕੋਈ,
ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਾਂ ਬੀਅਰ ਪੀਂਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਇਹ ਮੁਟਿਆਰ ਦਿਖਾਵਾਂ ।

ਚੁੰਨੀਂ ਲੈਣੀ ਕਦੋਂ ਦੀ ਛੱਡ ਗਈ, ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਟ ਵੀ ਭੁੱਲੀ,
ਗਿੱਧਾ, ਕਿੱਕਲੀ, ਸੰਮੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿਸਕੋ ਦੀ ਬਿਮਾਰ ਦਿਖਾਵਾਂ।

ਡੋਰੀਏ ਦੀ ਇਹਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਭੁੱਲੀ,
ਦੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਦੀ ਧਰਤ ਤੇ ਭਾਰੂ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਿਖਾਵਾਂ।

ਕਰਕੇ ETT B.Ed, ਕਰਕੇ M.Sc. Mca

ਵੀਹ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚ ਗਾਲੇ

ਏਥੇ ਮਿਲਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਈ

ਤਾਂਹੀ ਲੋਕੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ

ਲੱਖਾਂ ਨੋਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸਟਾਂ ਕੱਢਣ

ਦਾ ਲਾਲਚ ਦਿੰਦੇ

ਕੱਢ ਕੇ ਵੀਹ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੋ ਫੀਸ

700 ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ

ਇਹ ਸਕੀਮਾਂ ਪੈਸੇ ਬਨਾਉਣ ਦੀਆਂ

ਲੋਕ ਨਾ ਸਮਝਣ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ

ਬੇਸ਼ਕ
ਮੈਂ ਪਾ ਲਈ ਹਰ ਮੰਜਿ਼ਲ
ਤੇ
ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ
ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ।
ਪਰ
ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕੋਈ
ਮੈਂ ਅਧੂਰਾਂ ਸਾਂ
ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ
ਮੈਂ ਅਧੂਰਾਂ ਹਾਂ

ਮੈਂ
ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ
ਤੋੜ ਦੇਵਾਂ
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰਵਿਊ
‘ਤੇ
ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵਾਂ
ਸਦਾ ਲਈ।
ਪਰ
ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ
ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਵਾਸਤਾ

ਜਿੰਦਗੀ ਮੇਰੀ ਦਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਮਹਿਲ ਬਣਾ...
ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਣੀਆਂ,
ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ...
ਮਹਿਲ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹਿਣ,
ਮੈਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਲਾ...
ਖੁਦ ਰਗੜ ਰਗੜ ਕੇ ਚਮਕਾਇਆ
ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਲਿਸ਼ਕਾ...
ਹੋਵੇ ਨਾ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਮਾਯੂਸੀ,
ਗੁਲਾਬਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਲਗਵਾ...

ਕਦੇ ਇਹਦੀ ਜੱਗ ਤੇ ਸੀ ਸ਼ਾਨ ਵੱਖਰੀ,
ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੱਖਰੀ,
ਝਾਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੀਹਦੀ ਵਾਅ ਵੱਲ ਕੋਈ
ਸ਼ਰੇਆਮ ਢਾਹ ਲਿਆ,
ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ………।

ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਠੇਕਾ ਖੁੱਲਿਆ,
ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਲੱਸੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਭੁੱਲਿਆ,
ਵੱਡਿਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨੋ
ਥੋਡਾ ਭੇਤ ਪਾ ਲਿਆ,
ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ………।

ਬੜੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ

ਰੁੱਖ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਖਿਲਾਫ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਨੇ ਮਿਲਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ

ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਆਸ਼ਕ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਨਹਿਰ ਦੇ।

ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ’ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਰੜਕਦੇ

ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਦੇ।

ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖ ਕਿ ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਚੱਖਦੇ

ਵੇਖਦੇ ਨੇ ਸਾਹ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦੇ ਜਾਂ ਠਹਿਰਦੇ।

ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਨੇ ਬੰਦਗੀ

ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਭਰਮ ਨੂੰ ਸੱਚ ਸਮਝਦੇ ਨੇ।

ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਲਾਮਾਂ ਕਰਦੇ

ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਖ ਸਮਝਦੇ ਨੇ।

ਚਮਕਦੇ ਕੱਚ ਲਈ ਲੜਦੇ-ਮਰਦੇ

ਗਿਆਨ ਦੇ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਕੱਚ ਸਮਝਦੇ ਨੇ।

ਤਰਾਸ਼ੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਦੇ ਮਿੰਨਤਾਂ

ਤਰਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਰੱਟ ਸਮਝਦੇ ਨੇ।

ਕਿਰਤੀ.......... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ

ਮੱਥੇ ਘਸ ਗਏ ਹੁਣ ਤਾਂ ਰੱਬਾ ਤੈਨੂੰ ਸਜਦੇ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ
ਅੱਕ ਗਏ ਹਾਂ, ਥੱਕ ਗਏ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤਸੀਹੇ ਜਰਦੇ ਜਰਦੇ

ਢਿੱਡੋਂ ਭੁੱਖੇ ਤਨ ਤੋਂ ਨੰਗੇ , ਜੀਵਨ ਇੰਝ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ
ਗੁਜ਼ਰ ਹੀ ਜਾਣੀ ਆਖਰ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਡੀ ਮਰਦੇ ਮਰਦੇ

ਬਣਾ ਕੇ ਫੁੱਲ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਮਹਿਕ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਐਵੇਂ ਜੀਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਮਖ਼ਮਲੀ ਚੋਲੇ ‘ਚੋਂ ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ
ਉਹ ਤਾਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਮੈਲੇ ਵਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਹੈ ਮਨਸੂਰ ਨਕਲੀ ਤੇ ਉਹਦੀ ਸੂਲੀ ਵੀ ਨਕਲੀ ਹੈ
ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਵੇਂ ਨਕਲੀ ਮਰਨ ਦੀ ਉਹ ਰਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹੈ ਅਜੀਬ ਉਹ ਕਿ ਉੱਡਦਿਆਂ ਦੇ ਖੰਭ ਕੱਟ ਦੇਵੇ
ਤੇ ਜੰਮਦੇ ਬੋਟਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਵਹੁਟੀ ਜੀ ਦਾ,
ਆ ਗਿਆ ਯਾਰੋ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ।
ਉੱਚੀ - ਉੱਚੀ ਰੋਵਣ ਲਗੀ,
ਆ ਗਿਆ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਫਿਰ ਰੋਣ।

ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਥੋਂ ਸੱਸ-ਸਿਆਪਾ,
ਰੋਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਮਾਂ ਤੇਰੀ ਹੈ ਬੜੀ ਕਪੱਤੀ,
ਰੋਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਲੜਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਸੁਭ੍ਹਾ- ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਵੇਖੋ,
ਰਹਿੰਦਾ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਸ਼ਰਾਬੀ।
ਉਹ ਪੀ ਕੇ ਦਾਰੂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੇ,
ਗਾਲਾਂ ਕਢ੍ਹੇ ਕਰੇ ਖਰਾਬੀ।

ਜੇ.......... ਗ਼ਜ਼ਲ / ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਮਿਲ਼ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਮੌਸਮ ਹਸੀਨ ਹੁੰਦਾ
ਪਤਝੜ ਬਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹਰ ਦਿਨ ਰੰਗੀਨ ਹੁੰਦਾ

ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਰਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਹਜ ਤੇ ਸਲੀਕਾ
ਜਿ਼ੰਦਗੀ ‘ਚੋਂ ਸਾਡੀ ਗ਼ਾਇਬ ਜੇ ਨਾ ਸ਼ੁਕੀਨ ਹੁੰਦਾ

ਅੱਲ੍ਹਾ ਜੇ ਹੋਵੇ ਸੱਜਣ ਸੱਜਣ ਜੇ ਹੋਵੇ ਅੱਲ੍ਹਾ
ਬੰਦਗੀ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਮਹੀਨ ਹੁੰਦਾ

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਫੇਰ ਮੈਂ
ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਦੇਖਿਆ ,
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਫੇਰ ਮੈਂ
ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਜਲਦੇ ਦੇਖਿਆ,

ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਨੇ ਚਾਹਤਾਂ
ਦਿਲਾਂ ‘ਚ ਰੂਹਾਂ ਵਾਸਤੇ,
ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਫੇਰ ਮੈਂ
ਅੱਗ ‘ਚ ਸੁਲਘਦੇ ਦੇਖਿਆ

ਮਾਂ
ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ
ਮੈਂ ਕਿੰਝ ਲਿਖਾਂ
ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ
ਸੋਹਣੀ ਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ
ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ
ਤੇਰੇ ਲਾਡ ਦੀ
ਪਿਆਰ ਦੀ
ਤੇ ਦੁਲਾਰ ਦੀ
ਝਲਕ ਦਿਸੇ।

ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ
ਨਾ ਕੋਈ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਦ
ਇਹ ਕੀ ਬਿਮਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਪਾਲੀ ਹੈ
ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ

ਸੋਚ -ਸੋਚ ਕੇ ਸੋਚੀ ਜਾਵੇ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ
ਉਲ਼ਝਿਆ ਪਿਆ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ
ਨਾ ਜਾਣੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲੀ ਹੈ
ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ

ਮਾਰੋ ਨਾ ਮਾਰੋ ਲੋਕੋ! ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਨਾ।
ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਦੀ ਡੋਲੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰੋ ਨਾ।

ਕੰਜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਨੇ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ।
ਇਹਨਾਂ 'ਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਸਚਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ।
ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰੋ ਕਦੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ
ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁੱਲ ਦਾ ਕਰਿਉ ਨਾ ਖਾਤਮਾ।
ਦਾਜ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਾੜੋ ਨਾ,
ਮਾਰੋ ਨਾ ਮਾਰੋ ਲੋਕੋ ! ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਨਾ।

ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਨਾ ਬੁਲਾਉ ਅੱਗ ਸੁੱਲਗਦੀ ਪਈ ਏ।

ਹੋਰ ਤੇਲ ਨਾ ਪਾਉ, ਅੱਗ ਸੁੱਲਗਦੀ ਪਈ ਏ।

ਢਲ ਲੈਣ ਦਿਉ ਸ਼ਾਮ , ਤਾਰੇ ਵੇਖ ਲੈਣਗੇ,

ਮੈਨੂੰ ਵੈਣ ਨਾ ਸੁਣਾਉ, ਅੱਗ ਸੁੱਲਗਦੀ ਪਈ ਏ।

ਅੱਜ ਮਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ, ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀ,

ਮੋਮ ਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾਉ, ਅੱਗ ਸੁੱਲਗਦੀ ਪਈ ਏ।

ਜਦੋਂ ਵੀ
ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ
ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਤਾਂ ਮੈਂ
ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ
ਦਰਖਤ ਦੇ
ਗਲ ਲੱਗ ਕਿ ਰੋਂਦਾ ਹਾਂ।
ਆਪਣੇ ਗਮ ਦੀ
ਗਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ

ਜਿਹਨੂੰ ਮਿੰਟੂ ਮਿੰਟੂ ਕਹਿੰਦੇ ਮੁੰਡਾ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ
ਜੀਹਦੇ ਲੇਖ ਨੇ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਮੁੰਡਾ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ

ਘਾਲ ਖਾਏ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਲੈ ਉਹ ਚੱਲ ਪਰਦੇਸੀਂ ਆਉਂਦੇ
ਉਦਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਹਨਤ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਹੈ ਬੜਾ ਕਮਾਉਂਦੇ

ਕੰਮ ਦੀ ਕਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜੱਗ ‘ਤੇ ਚੰਮ ਦੀ ਕਰੇ ਨਾ ਕੋਈ
ਮਿੰਟੂ ਦੀ ਵੀ ਕੰਮ ਦੇ ਸਦਕੇ ਜਦ ਸ਼ਨਾਖਤ ਹੋਈ

(ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਂ ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੜਦੀ ਹੋਈ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡ ਗਈ – ਦਿਲਜੋਧ ਸਿੰਘ)

ਸੂਰਜ ਮੁਖੀਆ ਸੂਰਜ ਕੋਲੋਂ
ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਮੂੰਹ ਛੁਪਾਏ ।
ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਬੜੇ ਡਰਾਉਣੇ
ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਦਿਨੇ ਹੰਢਾਏ ।

ਰੋਜ਼ ਪੂਰਬ ਇਕ ਸੂਰਜ ਜੰਮੇ
ਪੱਛਮ ਉਹਨੂੰ ਖਾਏ ।
ਉਤਰ ਦੱਖਣ ਦੇਖਣ ਲੀਲਾ
ਕੋਈ ਕੁਝ ਕਰ ਨਾ ਪਾਏ ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਹਿਜ਼ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਵਗਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਕਦੇ ਕਦੇ
ਪਲ ਦੋ ਪਲ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਰੁਕ ਜਾਣਾ
ਤੇ ਫਿਰ
ਸਾਹਾਂ ‘ਚ ਅੱਗ ਸੁਲਘ ਪੈਣੀ
ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ…

ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ ਵਗਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਅੱਥਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ
ਵਹਿਣ ਪੁੱਠਿਆਂ ਮੋੜ ਦੇਣਾ
ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ…

ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਇਹ ਚਿੜੀਆਂ, ਇਹ ਚਿੜੀਆਂ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ
ਇਹ ਬਿਨ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੜੀਆਂ, ਇਹ ਬਿਨ ਖੰਬਾਂ ਵਾਲੜੀਆਂ
ਇਹ ਸੁਹਰਿਆਂ ਵਾਲੜੀਆਂ, ਇਹ ਪੇਕਿਆਂ ਵਾਲੜੀਆਂ
ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ
ਲਭ ਸਕੀਆਂ ਇਹ ਬਾਲੜੀਆਂ
ਇਹ ਜਿਸ ਘਰ ਜੰਮੀ, ਇਹ ਜਿਸ ਘਰ ਜਾਈ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਨਾਮ ਏਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਪਰਾਈ
ਸਮਝ ਸਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਈ ਸਿਰ ਦਾ ਬੋਝ
ਬਸ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋਰਨ ਖਾਤਿਰ ਕੀਤੀ ਕਮਾਈ
ਕਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਲਾਡ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਡਾਏ
ਕਦੇ ਨਾ ਦੇ ਦੇ ਲੋਰੀਆਂ ਸਵਾਲੜੀਆਂ
ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਇਹ ਚਿੜੀਆਂ ...

ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲਾਂ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ
ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਨੇ
ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗੂ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਉੱਡਦੀਆਂ ਨੇ

ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲਾਂ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ
ਜਦੋਂ ਖੇਡਣ ਲਈ ਡੇਕ ਥੱਲੋਂ ਨਿਮੋਲ਼ੀਆਂ ਸੀ ਹੂੰਝਦੇ
ਖੇਡਦੇ ਖੇਡਦੇ ਕੁੜਤੇ ਨਾਲ ਵਗਿਆ ਨੱਕ ਸੀ ਪੂੰਝਦੇ

ਐ ਔਰਤ !!
ਤੂੰ ਔਰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ
ਕਿਉਂ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਧੱਬਾ ਲਗਾ ਰਹੀ ਹੈਂ?
ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ
ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ
ਪਰ ਤੂੰ ਇਸ ਦਰਜੇ ਨੂੰ
ਮਿੱਟੀ ਚ ਕਿਉਂ ਮਿਲਾ ਰਹੀਂ ਹੈਂ?

ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਹੈਂ ਤੂੰ
ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਖਾਤਰ
ਖੇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਿਓਂ ਉਛਾਲ ਰਹੀ ਹੈਂ ਤੂੰ
ਸਵਾਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਿਓਂ ਪਵਾ ਰਹੀ ਹੈਂ ਤੂੰ

ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੋਂ ਲੈਣੀ ਹਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਹੁੰਦਾ ਹੱਕ ਸੀ ਬੀਬਿਆਂ - ਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ।

ਫੇਰ ਵਿੱਦਿਆ ਲੈਂਦੇ ਸੀ ਟੀਚਰਾਂ ਤੋਂ
ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸੀ ਨਾਮ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ।

ਗੱਡੀ ਰੱਖਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੁਣ 'ਨੈੱਟ' ਉਤੇ
ਅੱਕੇ ਚਿੱਤ ਨਾ ਖਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਿਆਂ ਦਾ ।

ਰੇਤੇ ਬਜਰੀਆਂ ਟੀਵੀ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ
ਲੈ ਗਏ ਮਾਲਕੀ ਬੰਦੇ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਭਾਈ ।

ਵਾਹੀ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਚਮਕੇ
ਉਸਰ ਰਹੀਆਂ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਪਾਸ਼ ਭਾਈ ।

ਸੜ੍ਹਕਾਂ ਉਤੇ ਹੁਣ ਹੋਈ ਏ ਮੌਤ ਸਸਤੀ
ਮੁੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬੰਦਾ ਬਣ ਲਾਸ਼ ਭਾਈ ।

ਸੱਜਣਾ ਵੇ ਤੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ, ਕੀ ਕਰਦਾ ਏਂ ਗੱਲ।
ਅਜਕਲ ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਗਏ ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛੱਲ।

ਕਵੀ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਮੰਗਦੇ, ਮਾਨਵਤਾਂ ਦੀ ਖੈਰ।
ਵਹਿਸ਼ੀ ਲੋਕ ਨੇ ਉਗਲਦੇ ਕੱਟੜਤਾ ਦੀ ਜਹਿਰ।

ਮਾਏ ਨੀ ਤੇਰੇ ਮੋਹ ਦੀ, ਘਟਦੀ ਨਾ ਖੁਸ਼ਬੋ।
ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਾਹਵੇਂ ਰੱਬ ਵੀ, ਬੌਣਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋ।

ਕਾਸ਼ ਤੂੰ ਬਣਦਾ ਰੱਬ ਨਾ, ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਇਨਸਾਨ।
ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ, ਲੱਖ ਜਨਮ ਕੁਰਬਾਨ।

ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਹੈ ਗੜਬੜ

ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਹੀਂ ਕਿਓਂ ਵਸ ਗਈ ਹੈ ਪੱਤਝੜ

ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਈਏ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਰਾ

ਜਿਸਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿਏ ਉਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਲ ਸੜ

ਮੇਰੇ ਜਿਹਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ

ਬਸ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੜ ਖੜ

ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਪਿਆਰ ਗੁਆਚੇ

ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਯਾਰ ਗੁਆਚੇ

ਦਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਮ ਸੀ ਭਰਦੇ

ਸੱਜਣ ਬੜੇ ਦਮਦਾਰ ਗੁਆਚੇ

ਲਾਈਏ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਹਿੱਕ ਦੇ

ਸਾਡੇ ਗਲ ਦੇ ਹਾਰ ਗੁਆਚੇ

ਮੈਂ ਵੇਖੇ ਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਮੰਜ਼ਰ

ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕਿਓਂ ਲੁਕੋ ਰਿਹੈਂ ਹੱਥ ਵਿਚਲਾ ਖੰਜਰ

ਵੇਖੀਂ! ਕਿਤੇ ਪਿੱਠ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਗਦਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇਂ

ਆ ਹਿੱਕ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਲੈ ਜੇ ਅਖਵਾਉਣੈਂ ਬਹਾਦਰ

ਚੁੱਲਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁੱਝ ਗਈ ਤੇ ਸਿਵੇ ਨੇ ਬਲ ਰਹੇ

ਤੇਰੀ ਫੂਕ ਨੇ ਹੈ ਕੀਤਾ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਅਸਰ

ਆਇਆ ਏ ਲਲਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਰੰਗ ਨੀ, ਰੰਗਾ ਲੋ ਚੁੰਨੀਆਂ...
ਕੁੜੀਉ ਪੰਜਾਬ ਦੀਓ, ਸ਼ੇਰ ਬੱਚੀਓ ਨੀ, ਸੰਭਾਲੋ ਚੁੰਨੀਆਂ...

ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿੱਡੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ, ਪੱਗ ਸਰਦਾਰ ਦੀ
ਵੱਖਰਾ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਚੁੰਨੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ
ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸੂਟਾਂ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਨੀ, ਆਹ ਮਿਲਾ ਲਉ ਚੁੰਨੀਆਂ...
ਕੁੜੀਉ ਪੰਜਾਬ ਦੀਓ, ਸ਼ੇਰ ਬੱਚੀਓ ਨੀ, ਸੰਭਾਲੋ ਚੁੰਨੀਆਂ...

ਬੇਬੇ ਰਹਿੰਦੀ ਨੰਗੇ ਸਿਰੋਂ ਨਿੱਤ ਘੂਰਦੀ, ਕਿੱਥੇ ਐ ਦੁਪੱਟੇ ਨੀ?
ਵਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਵਰਗੇ, ਦੱਸ ਕਾਹਤੋਂ ਕੱਟੇ ਨੀ?
ਪੱਛਮੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਚ ਰੁਲ-ਖੁਲ ਕੇ, ਨਾ ਭੁਲਾਵੋ ਚੁੰਨੀਆਂ...
ਕੁੜੀਉ ਪੰਜਾਬ ਦੀਓ, ਸ਼ੇਰ ਬੱਚੀਓ ਨੀ, ਸੰਭਾਲੋ ਚੁੰਨੀਆਂ...

ਵੀਰੇ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਨਾ
ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ
ਤੇ ਪਿਉ ਦੀਆਂ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀਆਂ
ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਖੜੀਆਂ
ਓਹ ਪਤੰਗ, ਓਹ ਚਰਖੜੀਆਂ?

ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਨਾ
ਓਹ ਖੇਡਾਂ, ਓਹ ਅੜੀਆਂ
ਓਹ ਲੜਾਈਆਂ ਜੋ ਆਪਾਂ ਲੜੀਆਂ?
ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਨਾ
ਸਾਇਕਲ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ
ਆਪਣਾ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਰੁੱਸ ਜਾਣਾ
ਤੇਰਾ ਅੰਬੀਆਂ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ
ਆਪਣਾ ਲੂਣ ਭੁੱਕ ਕੇ ਖਾਣਾ
ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਤਾਂ ਹੈ ਨਾ?

ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਪਖੰਡ ਦੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ
ਜਿੱਤੂ ਸੱਚ ਕਦ ਝੂਠ ਨੇ ਹਾਰਨਾਂ ਏਂ?

ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਸਿਆ ਜਿਹਾ ਹਨੇਰ ਪਾਇਆ
ਸੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਕਦੋਂ ਕੁ ਚਾੜ੍ਹਨਾਂ ਏਂ?

ਗੱਫੇ ਮਿਲਣ ਪਏ ਹਾਕਮ ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ
ਦੇਣੀ ਕਦੋਂ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾਂ ਏਂ?

ਸਿਰੇ ਦਾ ਪਖੰਡੀ ਹੋਵੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘੁਮੰਡੀ ਹੋਵੇ
ਬਾਹਰੋਂ ਹੋਵੇ ਦੇਖਣੇ ਨੂੰ ਬੀਬਾ ਰਾਣਾ ਲੱਗਦਾ ।

ਲੱਗਦਾ ਸ਼ਰੀਫ ਹੋਵੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਾ ਢੀਠ ਹੋਵੇ
ਹੱਥ ਜੋੜ ਜੋੜ ਫਿਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗਦਾ ।

ਠੱਗਦਾ ਨਾ ਚੋਰ ਨਾ ਲੱਗੇ ਸਾਧਾਂ ਵਾਲੀ ਤੋਰ ਲੱਗੇ
ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਾ ਮੀਸਣਾ ਚਹੇਤਾ ਰਹੇ ਜੱਗ ਦਾ ।

ਤੇਰੇ ਪਰਤ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ
ਮੇਰੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਦੀ ਰਹੀ
ਪਰ ਸਿਸਕ ਸਿਸਕ ਕੇ ਚੀਸ ਮੇਰੀ
ਦਮ ਤੋੜਦੀ ਰਹੀ

ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ
ਮੈਂ ਝੱਲਾ ਦਿਲ ਆਪਣਾ
ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ
ਦਿਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰਹੀ

ਇਹ ਜੋ ਮਹਿਕ ਪੁਰੇ 'ਚੋਂ ਉੱਡਦੀ ਆਈ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਅੰਤਰ ਮਨ ਦੀ ਸੋਹਲ ਸੱਚਾਈ ਹੈ

ਤੇਰੀ ਝੋਲ਼ੀ ਸੂਰਜ ਆਣ ਵਿਰਾਜੇਗਾ
ਅੱਜ ਸੁਬ੍ਹਾ ਦੀ ਲਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਈ ਹੈ

ਉਡੀਕਾਂ ਸੂਰਜ ਅੱਖੀਂ ਚਾਨਣ ਭਰਨ ਲਈ
ਰੂਹ ਮੇਰੀ ਨੇ ਲਈ ਹੁਣ ਅੰਗੜਾਈ ਹੈ

ਲਿਖਦਾ ਲਿਖਦਾ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਇਹੀ ਆਖਰੀ ਖ਼ਵਾਇਸ਼ ਹੈ,
ਕਰ ਜਾਵਾਂ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰ ਜਾਵਾਂ, ਇਹੀ ਆਖਰੀ ਖ਼ਵਾਇਸ਼ ਹੈ,
ਲਿਖਦਾ ਲਿਖਦਾ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਇਹੀ ਆਖਰੀ ਖ਼ਵਾਇਸ਼ ਹੈ।

ਕਲਮ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰਦੀ ਰਹੇ,
ਗੁਰੂਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ, ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ,
ਕਲਮ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰਦੀ ਰਹੇ,
ਰਾਝਿਆਂ ਅਤੇ ਹੀਰਾਂ ਨੂੰ,
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਅਮਰ ਮੈਂ ਕਰ ਜਾਂ, ਇਹੀ ਆਖਰੀ ਖ਼ਵਾਇਸ਼ ਹੈ,
ਕਰ ਜਾਵਾਂ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰ ਜਾਵਾਂ, ਇਹੀ ਆਖਰੀ ਖ਼ਵਾਇਸ਼ ਹੈ,

ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਵਾ ਚ ਖ਼ਿਲਾਰ ਚੱਲਿਆਂ।

ਭਾਂਬੜ ਲਈ ਅੰਗਾਰ ਕਰ ਤਿਆਰ ਚੱਲਿਆਂ।

ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਤੇ ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਨਾਂ ਬਲੇ

ਧੜਕਦੇ ਦਿਲਾਂ ਚ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਚੱਲਿਆਂ।

ਬੇਸ਼ਕ ਟੰਗ ਦਿਓ ਫਾਂਸੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ

ਤੁਹਾਡੀ ਲੁੱਟ ਦੇ ਮੰਸੂਬੇ ਉਜਾੜ ਚੱਲਿਆਂ।

ਮੇਰਾ ਭਾਰਤ........... ਨਜ਼ਮ/ਕਵਿਤਾ / ਰਿਦਮ ਕੌਰ

ਮੈਂ ਉਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਾਸੀ ਨਹੀ ,
ਜਿਸ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੇਹੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ,
ਮੈਂ ਉਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਾਸੀ ਹਾਂ ,
ਜਿਥੇ ਕਲਮਾਡੀ ਤੇ ਰਾਜੇ ਜੰਮਦੇ ਨੇ ,

ਮੈਂ ਉਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਾਸੀ ਨਹੀ,
ਜਿਥੇ ਸਰਵਨ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ,
ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ,
ਔਲਾਦ ਹੱਥੋਂ ਨਿੱਤ ਮਾਪੇ ਕਤਲ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ,

ਅਨ-ਅਲ-ਹੱਕ ਕਿਹਾ ਮਨਸੂਰ
ਇਹ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਕਸੂਰ

ਨਾ ਉਹ ਝੁਕਿਆ ਅੱਗੇ ਹਜੂਰ
ਹੁਕਮ ਖਲੀਫਾ ਕੀਤਾ ਮਨਜੂਰ

ਖਾ ਕੇ ਪੱਥਰ ਚੜ੍ਹੇ ਸਰੂਰ
ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਨੇ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਚੂਰ

ਵੇ ਸੂਰਜਾ ਅੱਜ ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਹ ਪਿਆ
ਅੱਜ ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਜ਼ਹਿਰ ਜਿਹਾ

ਵੇ ਸੂਰਜਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ ਨਾਹ ਬੰਨ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗਾਨੇ
ਕੁਆਰੇ ਚਾਅ ਦੀ ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂਗ ਭਰਾਂ ਏਸ ਬਹਾਨੇ

ਮੈ ਮਿੰਨਤਾ ਕਰਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸੰਧੂਰੀ ਪੱਗੜੀ ਲਾਹ
ਵੇ ਸੂਰਜਾ-ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਓਸ ਵਿਹੜੇ ਨਾਹ ਜਾਹ